14 april 2010

De Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW) heeft de Dr. A.H. Heinekenprijs voor de Historische Wetenschap 2010 ter waarde van $ 150.000 toegekend aan professor Rosamond McKitterick, verbonden aan de Universiteit van Cambridge, Engeland.

Zij ontvangt de prijs omdat zij een fundamentele herijking tot stand heeft gebracht van ons beeld van de Karolingers en van de verwevenheid van politiek, religie en geleerdheid in hun tijd.

Het onderzoek Geletterdheid onder de Karolingers

Historici gingen er lang van uit dat, na een lange periode waarin in Noord-Europa maar heel weinig mensen konden lezen en schrijven en cultuur vooral mondeling werd overgedragen, in de elfde eeuw geletterdheid opnieuw tot bloei kwam. Rosamond McKitterick zette dit beeld op zijn kop, met onderzoek dat aanvankelijk gold als zeer controversieel. Haar methode bestaat uit een combinatie van nauwkeurige analyse van oorspronkelijke manuscripten - niet alleen de teksten zelf, maar ook hoe ze ontstaan zijn en naar welke andere teksten ze verwijzen - tegen de achtergrond van een brede historische visie. Op basis van dit type onderzoek betoogde zij dat de herleving van geletterdheid drie eeuwen eerder plaatsvond: in de tijd van Karel de Grote.
McKitterick wist aannemelijk te maken dat ten tijde van de Karolingers veel kinderen naar school gingen en de leesvaardigheid tot diep in de sociale pyramide was afgedaald. Vorsten bleken schriftelijke bevelen uit te vaardigen, edellieden schonken bibliotheken aan kloosters en voormalige slaven kregen een schriftelijk bewijsstuk mee van hun leven als vrij man. In tegenstelling tot wat eerder werd gedacht, was het schrift zowel voor de kerkelijke als voor de lekensamenleving reeds in de achtste eeuw van groot belang.
In later werk kleurde McKitterick de tijd van de Karolingers verder in. Uit het schaarse bronnenmateriaal wist zij toch een zo compleet mogelijk beeld te schetsen van Karel de Grote en zijn rijk, hoe daarin naar het eigen verleden werd gekeken en hoe politiek, religie en geleerdheid met elkaar verbonden waren.

De onderzoeker

Rosamond Deborah McKitterick werd in 1949 geboren in Chesterfield, Engeland, als Rosamond Pierce. Zij bracht een deel van haar jeugd door in Australië en studeerde aan de University of Western Australia in Perth. Na haar afstuderen (met Honours) keerde ze terug naar Engeland, waar ze promotieonderzoek deed in Cambridge. Ze verbleef een jaar in München en kreeg daarna een aanstelling in Cambridge, eerst als docent, later als hoogleraar in de vroege middeleeuwse geschiedenis en professorial fellow aan Sidney Sussex College,. Ze is tevens fellow aan de Medieval Academy of America, de Monumenta Germaniae Historica en de Austrian Academy of Sciences.
Rosamond McKitterick staat bekend als een briljante maar ook toegankelijke onderzoeker en docent. Ze trekt vanuit alle windstreken jonge mediëvisten aan, van wie velen na de voltooiing van hun opleiding over de hele wereld academische posities weten te veroveren. Zo is een 'McKitterick school' in historisch onderzoek ontstaan, die geen eenheidsworst is, maar zich manifesteert in publicaties over een veelheid van onderwerpen en benaderingen. Naast haar eigen indrukwekkende publicatielijst getuigen ook deze van de bijzondere inspirerende kracht die uitgaat van deze originele historica, die nu op het hoogtepunt van haar carrière staat.

Belangrijke publicaties

• McKitterick R.D. 1983. The Frankish Kingdoms under the Carolingians. Longman Publishing Group, London
  
• McKitterick R.D. 1989. The Carolingians and the Written Word. Cambridge University Press, Cambridge
  
• McKitterick R.D. 2004. History and Memory in the Carolingian World. Cambridge University Press, Cambridge
  
• McKitterick R.D. 2006. Perceptions of the Past in the Early Middle Ages. University of Notre Dame Press, Notre Dame
  
• McKitterick R.D. 2008. Charlemagne: the Formation of a European Identity. Cambridge University Press, Cambridge

De prijs

De Dr. A.H. Heinekenprijs voor de Historische Wetenschap wordt sinds 1990 toegekend. In eerste instantie gebeurde dit steeds op het gebied van de Europese geschiedenis, maar sinds 2006 komt alle historie in aanmerking. Eerdere winnaars waren onder anderen Jonathan Israel,Peter Gay, Heiko Oberman, Jacques le Goff en Joel Mokyr. De jury staat onder voorzitterschap van Douwe Yntema.

De uitreiking

De Heinekenprijzen worden uitgereikt tijdens een bijzondere zitting van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen op donderdag 23 september 2010 in de Beurs van Berlage te Amsterdam.