24 april 2008

De Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW) heeft de tweede Dr. A.H. Heinekenprijs voor Cognitiewetenschap (150.000 Amerikaanse dollars) toegekend aan professor Stanislas Dehaene, Collège de France, Parijs, voor 'zijn onderzoek van de hogere cognitieve processen, in het bijzonder het rekenvermogen'.

Over het onderwerp

Dehaene heeft laten zien dat het vermogen tot schatten van hoeveelheden - een aangeboren number sense die de mens deelt met verschillende andere diersoorten - aan de basis ligt van onze wiskundige inzichten en rekenvaardigheden. Voor deze laatste is een ontwikkeld taalsysteem echter een noodzakelijke voorwaarde. Bewijs voor deze tweedeling komt niet alleen uit wetenschappelijke experimenten maar vindt ook steun in antropologisch onderzoek. Een voorbeeld is de taal van de Mundurukú-indianen in het Amazonegebied. Deze taal kent geen woorden voor getallen groter dan vijf. Mundurukú blijken dan ook niet in staat nauwkeurig te rekenen met grotere getallen, maar kunnen wel veel grotere hoeveelheden schatten en vergelijken.

Een andere belangrijke bijdrage van Dehaene betreft het lezen: bij uitstek een culturele, niet aangeboren verworvenheid. Dehaene heeft op ingenieuze wijze laten zien dat bij het lezen gebruik wordt gemaakt van een complex netwerk in het brein dat getrapt steeds grotere fragmenten van woorden herkent zonder dat de lezer zich daarvan bewust is.
Deze, en andere, bevindingen hebben Dehaene gebracht tot het global workspace, een samenvattend model van de menselijke cognitie, dat grote invloed heeft. Hierin is zijn idee uitgewerkt dat ons brein twee mechanismen benut om in samenspel cognitie te realiseren.

Over de prijswinnaar

Stanislas Dehaene werd in 1965 geboren in Roubaix, studeerde toegepaste wiskunde en informatica in Parijs en promoveerde in 1989 in de cognitiewetenschappen. Hij is sinds 2005 (het jongste) lid van zowel de Franse Academie van Wetenschappen als het prestigieuze Collège de France, waar hij de leerstoel experimentele cognitieve psychologie bekleedt. Tevens is Dehaene directeur van de Cognitieve Neuro-imaging unit van het Franse instituut voor gezondheids- en geneeskundig onderzoek (INSERM).

Eerdere prijzen die hij ontving, zijn onder meer de Louis D. Prize van het Institut de France en de gouden medaille van de Association Arts-Sciences-Lettres. Het werk van Dehaene is niet alleen bekend onder vakgenoten. Ook in bredere kring trekt zijn werk veel aandacht. Zijn boek The Number Sense is binnen en buiten de wetenschap een succes. Dehaenes onderzoek heeft onder meer geleid tot een interactief computerprogramma dat kinderen met aangeboren rekenproblemen (dyscalculie) helpt meer van getallen te begrijpen.

Enkele belangrijke publicaties

• Dehaene, S., The number sense: How the mind creates mathematics, Oxford University Press, Oxford, 1997
• Dehaene, S., Spelke, E., Pinel, P, Stanescu, R., Tsivkin, S., Sources of mathematical thinking: Behavioral and brain-imaging evidence. In: Science, 1999; 284: 970-974
• Dehaene, S., Naccache, L., Cohen, L., Bihan, D.L., Mangin, J.F., Poline, J.B., Rivière, D., Cerebral mechanisms of word masking and unconscious repetition priming. In: Nature Neuroscience, 2001; 4: 752-758
• Pica, P., Lemer, C., Izard, V., Dehaene, S., Exact and approximate arithmetic in an Amazonian indigene group. In: Science 2004; 306: 499-503
• Dehaene-Lambertz, G., Hertz-Pannier, L., Dubois, J., Meriaux, S., Roche, A., Sigman, M., Dehaene, S., Functional organization of perisylvian activation during presentation of sentences in preverbal infants. In: Proceedings of the National Academy of Sciences USA, 2006; 103: 14240-14245.

Over de prijs

De Dr. A.H. Heinekenprijs voor Cognitiewetenschap werd in 2006 ingesteld. Het is de eerste grote internationale prijs voor het relatief nieuwe, brede terrein van de cognitiewetenschappen die, kort gezegd, onderzoeken hoe kennis door mens en dier wordt verworven, verwerkt en toegepast. Mevrouw C.L. de Carvalho-Heineken, die haar vader Alfred (Freddy) Heineken na zijn overlijden in 2002 opvolgde als voorzitter van het bestuur van de Stichting Alfred Heineken Fondsen, stemde mede met deze zesde Heinekenprijs in vanwege haar vaders levenslange fascinatie voor de werking van het menselijk brein. De Amerikaanse psycholoog John R. Anderson was in 2006 de eerste aan wie deze belangrijke onderscheiding ten deel viel. De jury staat onder voorzitterschap van Jacqueline Meulman.

Over de uitreiking

De Heinekenprijzen worden eens in de twee jaar toegekend. De uitreiking vindt plaats tijdens een bijzondere zitting van de Akademie, die dit jaar zal plaatsvinden op donderdag 2 oktober, in de Beurs van Berlage in Amsterdam.