De KNAW heeft de M.W. Beijerinck Virologie Prijs 2004 (34.000 euro) toegekend aan professor David C. Baulcombe, Disease Resistance and Gene Silencing Departement, Sainsbury Laboratorium in Norwich, Verenigd Koninkrijk, voor zijn onderzoek op het gebied van gene silencing - het buiten werking stellen van genen - als het natuurlijke afweermechanisme tegen virussen.

Onderwerp

David C. Baulcombe doet onderzoek naar de natuurlijke afweer tegen virussen in planten. Hij toonde ongeveer tien jaar geleden aan dat gene silencing daar een belangrijke rol bij speelt, en hij ontrafelde ook het mechanisme daarachter. Het zijn niet de genen zelf die uitgeschakeld worden, maar hun werking wordt verstoord doordat er wordt ingegrepen in de keten gebeurtenissen die voor de vermenigvuldiging van virussen nodig zijn. De bouwinstructies in het RNA dat een gen produceert, maken daar deel van uit. Baulcombe ontdekte dat planten in staat zijn specifieke fragmentjes virus-RNA te herkennen en die vervolgens te vernietigen. Daarmee wordt voorkomen dat dat RNA zijn normale werk doet bij het vermenigvuldigen van het virus, en wordt de plant met andere woorden resistent tegen dat specifieke virus.
Vervolgens ontdekte Baulcombes laboratorium dat het herkennen of opsporen van die specifieke RNA-fragmentjes gebeurt door wat hij 'small inhibitory RNA molecules' (siRNAs) noemde, die dezelfde opbouw hebben als het RNA dat ze uitschakelen. Dergelijke 'kleine belemmerende RNA-moleculen' bleken vervolgens niet alleen in planten, maar ook in dieren en schimmels een grote rol te spelen, wat weer leidde tot de ontdekking van andere, heel algemene mechanismen die genen reguleren. Niet alleen bieden Baulcombes ontdekkingen mogelijkheden om de functie van genen te achterhalen, maar 'ongezonde' genen zouden er ook mee uitgeschakeld kunnen worden. De kennis die zo is opgedaan over natuurlijke verdedigingsmechanismen vormt derhalve de basis voor een scala aan nieuwe experimenten en waarschijnlijk ook therapieën.

Prijswinnaar

David C. Baulcombe (Solihull, Verenigd Koninkrijk, 1952), behaalde zijn Ph.D. aan de University of Edinburgh, en werkte daarna achtereenvolgens in Montreal (McGillUniversity) en in Athens (University of Georgia). In 1980 keerde Baulcombe terug naar Engeland, naar het Plant Breeding Institute in Cambridge. Vanaf 1988 tot nu is hij verbonden aan het Sainsbury Laboratory in Norwich; hij is daar tevens hoogleraar aan de University of East Anglia. David Baulcombe is lid van de Royal Society, en won al eerder internationale prijzen.

Enkele belangrijke publicaties

Hamilton, A.J. en Baulcombe, D.C. (1999) A novel species of small antisense RNA in posttranscriptional gene silencing. Science 286, 950-952

Voinnet, O., Vain, P., Angell, S. en Baulcombe, D.C. (1998) Systemic spread of sequence-specific transgene RNA degradation is initiated by localised introduction of ectopic promoterless DNA. Cell 95, 177-187

Over de prijs

De KNAW heeft in 1965 de Stichting M.W. Beijerinck Virologiefonds opgericht ter nagedachtenis van de viroloog Martinus Willem Beijerinck (1851-1931), de ontdekker van het virus. De Beijerinck Virologie prijs werd eerder toegekend aan onder meer Ab Osterhaus (1998) en Robin Weiss (2001).

Met de toekenning van de M.W. Beijerinck Virologie Prijs aan David Baulcombe krijgt het onderzoek naar de virologie bij planten de erkenning die het verdient. Planten zijn uitstekende modellen voor genetisch en biochemisch onderzoek. Overigens ontdekte de naamgever van de prijs, Martinus Beijerinck, het virus iets meer dan honderd jaar geleden ook in een plantenmodel.

Over de uitreiking

De prijsuitreiking zal plaatsvinden op maandag 29 november a.s. om 16.00 uur in het gebouw van de KNAW. De voorzitter van de jury, professor Ab Osterhaus, spreekt de laudatio uit en David Baulcombe zal een lezing houden met als titel RNA silencing as a natural and therapeutic modulator of virus disease.