De fysicus Leo Kadanoff, verbonden aan University of Chicago, heeft de Lorentzmedaille 2006 van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW) ontvangen. Hij kreeg de prijs voor zijn bijdragen aan de statistische fysica, in het bijzonder de theorie van faseovergangen.

Het onderzoek van Kadanoff heeft een ommekeer teweeggebracht in de manier waarop fysici kijken naar plotselinge veranderingen in een stof (bijvoorbeeld de overgang van een vloeistof naar een gas of het ontstaan van een magnetisch veld in een metaal). Kadanoff heeft ontdekt dat het gedrag bij zo'n 'faseovergang' voldoet aan universele wetmatigheden die op alle materie van toepassing zijn.

Klik hier voor een hogeresolutiefoto

Kadanoffs ideeën zijn uitzonderlijk vruchtbaar gebleken op andere terreinen van de natuurkunde. Door zijn theorie toe te passen op verschijnselen als turbulentie en zandverschuivingen, heeft Kadanoff een systematische theorie ontwikkeld voor wat we nu 'complexe systemen' noemen. Maar Kadanoffs werk heeft ook nieuw licht geworpen op chaotische verschijnselen buiten het directe domein van de natuurkunde, zoals de fluctuaties van beurskoersen, ritmestoornissen van het hart en het ontstaan van verkeersfiles.

Leo P. Kadanoff (1937) studeerde in Harvard en was daarna als postdoc enige jaren verbonden aan het Bohr Instituut in Kopenhagen. Daarna werkte hij aan de University of Illinois aan de faseovergangen. In 1969 werd hij hoogleraar aan Brown University, waar hij zich bezighield met stedenbouwkundige vraagstukken, zoals de inrichting van Rhode Island. Vanaf 1975 richtte Kadanoff zich weer op de natuurkunde. In 1978 werd hij aan de University of Chicago benoemd tot John D. and Catherine T. MacArthur Distinguished Service Professor of Physics and Mathematics. Naast zijn fundamenteel wetenschappelijke werk heeft Kadanoff zich ingezet voor de maatschappelijke rol van de natuurkunde en hij maakt demonstraties om natuurkundige verschijnselen voor een breed publiek te kunnen uitleggen. Als 'president elect' van de American Physical Society heeft hij nu de kans om zijn visie breed uit te dragen.

De Akademie heeft de Lorentzmedaille in 1925 ingesteld, bij gelegenheid van het vijftigjarig doctorsjubileum van Hendrik Antoon Lorentz. De Nobelprijswinnaar Lorentz (1853-1928) is de grondlegger van de theoretische natuurkunde in Nederland. De gouden Lorentzmedaille wordt om de vier jaar uitgereikt aan onderzoekers die uitzonderlijke prestaties hebben geleverd op het gebied van de theoretische natuurkunde. Van de negentien eerdere laureaten hebben elf nadien de Nobelprijs gewonnen.

De Lorentzmedaille zal worden uitgereikt op maandagmiddag 27 november 2006 om 16.00 uur in het Trippenhuis, het gebouw van de KNAW in Amsterdam. De voorzitter van de jury, Carlo Beenakker zal de laudatio uitspreken en vervolgens houdt Leo Kadanoff een lezing over Critical Points: Scaling and Universality. De prijsuitreiking is voor iedereen toegankelijk.

--------------

Zie voor een interview met Leo Kadanoff: Kritische punten en besluiteloze systemen. Gouden Lorentzmedaille voor prof. dr. Leo Kadanoff, door Bruno van Wayenburg
In: Akademie Nieuws (december 2006) 90