De Amerikaanse fysicus Frank Wilczek (1951), verbonden aan het Massachusetts Institute of Technology (MIT), heeft de Lorentzmedaille 2002 van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW) ontvangen. Hij krijgt de prijs voor zijn baanbrekend werk op het terrein van de deeltjesfysica.

Professor Wilczek is een van de meest invloedrijke theoretische natuurkundigen van de huidige generatie. Hij heeft aan de wieg gestaan van de ontdekking van de 'asymptotische vrijheid'. Die houdt in dat de bouwstenen van een atoomkern zich op kleine afstanden als vrije deeltjes gedragen, hoewel ze op grotere afstand sterk door elkaar zijn aangetrokken. Deze theorie vormt de sleutel tot de interpretatie van bijna alle experimentele studies met moderne deeltjesversnellers. Het werk van Wilczek kenmerkt zich volgens de Akademie door breedte en diepgang. Zo was zijn onderzoek aan deeltjes die slechts in twee dimensies kunnen bewegen van grote invloed op het begrip van twee-dimensionale elektronengassen in halfgeleiders.

Wilczek studeerde aan de universiteiten van Chicago en Princeton, waar hij in 1974 promoveerde. Hij was hoogleraar natuurkunde in Princeton en aan de University of California, Santa Barbara. Sinds 2000 bekleedt hij aan het MIT de Herman Feshbach leerstoel. Wilczek is onder andere lid van de Amerikaanse National Academy of Sciences en eerder onderscheiden met de Dirac medaille (1994) en de Michelson-Morley prijs (2002). De laatste jaren heeft Wilczek een hechte band met de Nederlandse natuurkunde opgebouwd. Zo was hij in 1998 Lorentzhoogleraar aan de Universiteit Leiden. Sinds kort is hij buitenlands lid van de KNAW. Frank Wilczek spreekt en schrijft regelmatig voor een breed publiek over theoretische natuurkunde.

De Akademie heeft de Lorentzmedaille in 1925 ingesteld, bij gelegenheid van het gouden jubileum van de promotie van Hendrik Antoon Lorentz (1853-1928). De medaille wordt sinds 1927 om de vier jaar uitgereikt aan onderzoekers die uitzonderlijke prestaties hebben geleverd op het gebied van de natuurkunde. Lorentz was lid van de Akademie en vervulde er diverse bestuursfuncties. In 1902 kregen Lorentz en Pieter Zeeman de Nobelprijs natuurkunde voor hun onderzoek aan het elektron. Veel winnaars van de Lorentzmedaille ontvingen later de Nobelprijs, zoals M. Planck, W. Pauli en P. Debije. Meer recent werd de medaille toegekend aan C.E. Wieman en E.A. Cornell (1998), A.M. Polyakov (1994), P.G. de Gennes (1990) en G. 't Hooft (1986).

De Lorentzmedaille zal worden uitgereikt door de president van de KNAW, prof. dr. W.J.M. Levelt, op vrijdag 11 oktober 2002 om 15.30 uur tijdens het symposium Zeeman, Lorentz & the electron. Dit symposium wordt door de universiteiten van Leiden en Amsterdam georganiseerd ter gelegenheid van het eeuwfeest van de Nobelprijs van Zeeman en Lorentz.
De voorzitter van de jury voor de Lorentzmedaille, prof. dr. A. Lagendijk, zal een laudatio houden en professor Wilczek geeft aansluitend zelf een lezing met als titel Evolution of the concept of particle & the origin of mass.

Het symposium vindt plaats in het Gorlaeus Laboratorium, Einsteinweg 55 in Leiden, aanvang 10 uur. Op het programma staan verder lezingen van S. Haroche (Parijs), A.J. Kox (UvA) en M.J.G. Veltman (UvA). Deelname is vrij, maar aanmelding vooraf is gewenst. Zie voor nadere informatie en registratie: zeeman.lorentz.leidenuniv.nl