Afdelingsvergadering Natuurkunde

Datum:
23 februari 2009 van 15:00 tot 15:00 uur
Locatie:
KNAWKloveniersburgwal 29, Amsterdam
Voeg toe:

Lezingen door A. van den Berg over 'The incredible shrinking lab. Nieuwe mogelijkheden voor wetenschappelijke experimenten en biomedische toepassingen' en door D.G.B.J. Dieks, over 'Natuurkunde en Filosofie'

Lezingen door:
  • A. van den Berg, hoogleraar sensor systemen voor biomedische- en milieutoepassingen, BIOS/MESA+/Universiteit Twente, over 'The incredible shrinking lab. Nieuwe mogelijkheden voor wetenschappelijke experimenten en biomedische toepassingen'
  • D.G.B.J. Dieks, hoogleraar wijsbegeerte, Universiteit Utrecht over 'Natuurkunde en Filosofie'

Verder zal Robbert Dijkgraaf een korte inleiding over de FES-middelen verzorgen. Hierna wordt een open discussie over deze problematiek gevoerd, waarbij concrete ervaringen met FES-projecten zeer welkom zijn.

Samenvatting discussie FES-middelen

Er woedt al lange tijd een stevige discussie rondom de financiering van wetenschappelijk onderzoek, met name de inzet van aardgasbaten via de FES-middelen. Vragen zijn gerezen over het ad-hockarakter van deze investeringen, de openheid en transparantie van de procedure, de toetsing van de wetenschappelijke kwaliteit en de keuze voor deze specifieke vorm van publiek-private samenwerking. Deze punten zijn onder meer aangekaart in het rapport van de commissie Dynamisering (de commissie-Chang), het AWT-rapport Weloverwogen impulsen: strategisch investeren in zwaartepunten en in de recente evaluatie van NWO. De discussie is extra actueel geworden in het licht van de huidige ronde van 500 miljoen euro voor de continuatie van aflopende FES-projecten en de mogelijke investeringen in het kader van de economische crisis.
FES-gelden (pdf)

Samenvatting lezing prof. dr. ir. A. van den Berg

Nieuwe micro- en nanofabricagetechnieken hebben het mogelijk gemaakt vloeistof en deeltjes transport op zeer kleine schaal uiterst precies te controleren. Na een korte introductie van het begrip 'Lab-on-Chip' (LOC) zal worden ingegaan op elektro-osmose en elektroforese, technieken om met elektrische velden vloeistofstromen te sturen en chemische mengsels te scheiden en analyseren. Op microschaal zal als voorbeeld een chip voor de analyse van lithium in bloed worden besproken, terwijl op nanoschaal scheiding van DNA fragmenten met behulp van elektrische velden kan worden gerealiseerd. Hierbij blijken mechanische en elektrisch-veld geïnduceerde 'trapping' een grote rol te spelen. Ten slotte wordt de praktische toepasbaarheid van LOC in een klinische omgeving geïllustreerd met een chip voor het testen van kankermedicijnen.
powerpointpresentatie (pdf)

Samenvatting lezing Prof. dr. D.G.B.J. Dieks

In de filosofie zijn van oudsher twee soorten van activiteit te onderscheiden: enerzijds het beantwoorden van vragen over de aard van de werkelijkheid en anderzijds kritische reflectie over de aard van kennis en de methoden van kennisverwerving. In de filosofie van de natuurwetenschappen, die als discipline opkwam vanaf de tweede helft van de negentiende eeuw, kwam het accent al snel te liggen op analyses van deze tweede soort, d.w.z. kritische beschouwingen over de methode van vooral de natuurkunde. Dat ging vaak samen met een afwijzen van vragen over de werkelijkheid voor zover die niet direct waarneembaar is; zulke vragen werden als 'metafysisch' bestempeld. In de wetenschapsfilosofie is het tij ondertussen echter gekeerd: zulke 'metafysische' vragen staan weer volop in de belangstelling. Uiteraard probeert men daarbij wel moderne wetenschappelijke inzichten in de analyse te betrekken.
In de voordracht zal worden ingegaan op het beeld van de werkelijkheid dat opgeroepen wordt door de moderne quantummechanica. Het blijkt dat deze theorie aanwijzingen bevat dat fysische systemen 'relationele eigenschappen' bezitten, die afhangen van het standpunt van waaruit ze worden bezien. Ongeveer zoals in de speciale relativiteitstheorie is bij eigenschapstoekenning altijd een referentiesysteem nodig van waaruit de eigenschappen worden beschouwd. Met betrekking tot verschillende referentiesystemen blijkt dan hetzelfde fysische systeem op verschillende manieren te kunnen worden gekarakteriseerd.
Het beeld dat zo oprijst vertoont gelijkenis met wat sommige empiristische filosofen op grond van methodologische beschouwingen al eerder hebben voorgesteld. Die eerdere voorstellen waren echter slechts filosofisch gemotiveerd en misten fysische onderbouwing. We zien hier geïllustreerd hoe algemene ideeën vaak al in heel oude discussies terug te vinden zijn; de echte vooruitgang zit in 'technische details' die vaak pas door het voortschrijden van de natuurwetenschappen worden geleverd en bijgesteld.
powerpointpresentatie (pdf)