KNAW & OBA, de beste kennis

De studie van het boek als object

Datum:
13 februari 2017 van 16:00 tot 18:00 uur
Locatie:
Openbare Bibliotheek van Amsterdam, Oosterdokskade 143, 1011 DL Amsterdam
Contact:
Telefoon:
020 551 0987
Voeg toe:

Deze middag gaat over de studie van het boek als voorwerp uit het verleden, niet om de tekst maar om de materiële verschijningsvorm.

Boekwetenschap

Sprekers uit de bibliotheek- en archiefwereld geven een inkijkje in deze relatief jonge discipline binnen de boekwetenschap. Boek-archeologisch onderzoek doen betekent heel precies kijken naar hoe een boek gemaakt is en in elkaar zit, welke materialen gebruikt zijn, of er oude reparaties zijn en andere gebruikssporen, en gaat vooral ook om het begrijpen en duiden van zulke kenmerken. Ook krijgt Karin Scheper, restaurator bij de Leidse Universiteitsbibliotheek, de De la Courtprijs voor haar werk.

Sprekers

Karin Scheper (UB Leiden), Gabriëlle Beentjes en Femke Prinsen, Martin Berendse (directeur OBA) en José van Dijck (president KNAW).

  • José van Dijck, president KNAW – Opening 
  • Karin Scheper, laureaat De la Courtprijs 2017 – De noodzaak van boekarcheologie

    Door de eeuwen heen zijn miljoenen handschriften en gedrukte boeken gemaakt, om kennis vast te leggen en te verspreiden, voor particulier gebruik, voor handel of educatie, of om een zekere status te laten zien. Een boek als een object is daarom veel meer dan alleen de tekst die het bevat. Aan allerlei fysieke kenmerken is de historische context af te lezen. Het behoud van oude boekcollecties is daarom van belang, en de studie van het boek als object brengt ons nieuwe inzichten. Met voorbeelden uit de restauratiepraktijk wordt duidelijk welke rol een boekrestaurator hierin kan, en misschien wel moet spelen.
     
  • Femke Prinsen, zelfstandig boek- en papierrestaurator – Van het boek: Fragmenten gebruikt als boekbindmateriaal

    Gedurende de gehele boekgeschiedenis is beschreven of bedrukt materiaal hergebruikt om boeken mee te binden. Dit materiaal -maculatuur genaamd- is als zodanig vergelijkbaar met de andere materialen die worden gebruikt voor de vervaardiging van boeken. Daarnaast heeft maculatuur een set toegevoegde waarden doordat er een tekst of afbeelding op staat. De waarde van een fragment kan puur de inhoud van het fragment zelf betreffen. Een van de waarden die echter vaak over het hoofd wordt gezien is dat maculatuur integraal onderdeel is van het boek als object. Bovendien kan maculatuur extra informatie bieden over het boek waarin het is gebruikt. In deze lezing zullen aan de hand van voorbeelden uit de praktijk de verschillende waarden van maculatuur worden besproken, evenals de rol die boekrestauratoren kunnen spelen bij het onderkennen en behouden ervan.
     
  • Gabriëlle Beentjes, senior conserveringsadviseur Nationaal Archief – Het monument boek

    Het ‘boek als object’ is een begrip in ontwikkeling, aangestuurd door veranderingen in de tijd. In deze presentatie worden vragen gesteld over wat het boek eigenlijk is, wat de waarde ervan is en hoe we in de moderne, digitale wereld met dat fysieke boek om moeten gaan. Met het oog op de ontwikkelingen in wetenschap en digitalisering is misschien een nieuw soort ethiek nodig: de ethiek van het boek.
     
  • Martin Berendse, directeur OBA – Respect voor de oude orde

    Papieren objecten, zoals boeken, manuscripten, brieven, registers en kaarten, maken deel uit van een groter geheel: archieven, bibliotheken en collecties. Niet alleen de individuele objecten, maar ook de verzamelingen waarvan zij deel uitmaken vertellen een verhaal. De klassieke opvatting is dat de archivaris van de negentiende en de twintigste eeuw vooral de nadruk legde op het in tact houden en zichtbaar maken van de oorspronkelijke samenhang tussen de verschillende objecten (respect voor de oude orde’), waar de bibliothecaris zich eerder richtte op de toegankelijkheid en vindbaarheid van het materiaal. Dat verklaart waarom de structuur van archiefcollecties vaak anders is dan die van bibliotheekcollecties. De bestudering van deze verschillende ordes en structuren is net zo interessant als de studie naar het boek als object. Je zou het ‘archief- en bibliotheekarcheologie’ kunnen noemen. In de 21e eeuw hoeven het respect voor de oude orde en het belang van toegankelijkheid en vindbaarheid elkaar niet meer uit te sluiten, maar kunnen ze elkaar juist versterken.