Sprekers en samenvattingen

Aardbevingsbestendige gebouwen

Tijdens dit symposium gaan vijf wetenschappers en architecten in op de geologische, bouwkundige en beleidsmatige uitdagingen en mogelijkheden voor aardbevingsbestendige nieuwbouw in Nederland. 

Opening en inleiding

Mick Eekhout, hoogleraar productontwikkeling, Technische Universiteit Delft

Mick Eekhout (1950), Technische Universiteit Delft, is architect en stichtte in1983 het ontwerpbureau en productiebedrijf Octatube in Delft. Hij werkte onder meer aan de glazen atria van het Groningse stadhuis, het Groningse provinciehuis en de Spiegelzaal van de Rijksuniversiteit Groningen. Ook bouwde hij aardbevingsbestendige glazen gevels in Japan en Mexico. Eekhout is hoogleraar productontwikkeling in de architectuur aan de Technische Universiteit Delft en sinds 2003 lid van KNAW en de Academy of Technology & Innovation (AcTI). De afgelopen drie jaar organiseerde hij al acht KNAW-minisymposia over bouw gerelateerde onderwerpen. In dit minisymposium is hij initiatiefnemer en moderator. Hij introduceert de sprekers.

Geologie van Groningen

Rien Herber, hoogleraar geo-energie, Rijksuniversiteit Groningen

Rien Herber spreekt over de geologische samenstelling van de ondergrond in Groningen, het gasveld, de gaswinning en de relatie met aardtrillingen. Ook de effecten van die trillingen aan het aardoppervlak worden besproken.

Rien Herber (1954), Rijksuniversiteit Groningen is hoogleraar geo-energie aan het Energy and Sustainability Research Institute van de Rijksuniversiteit Groningen. Na zijn studie geofysica aan de Rijksuniversiteit Utrecht begon hij zijn loopbaan bij Shell in 1979 in het research lab in Rijswijk. Na een aantal posities in exploratie in Brunei, Thailand en Nederland werd hij in 1993 benoemd tot exploratiemanager in Noorwegen. In 1998 werd hij exploratiemanager van de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) waarna hij in 2003 vicepresident Exploratie Europa werd, met Assen als basis. In 2004 werd hij benoemd tot adjunct-directeur van de NAM. In 2009 verliet hij Shell om hoogleraar in Groningen te worden. Hij is momenteel lid van de Mijnraad en bestuurslid van het Topconsortium voor Kennis en Innovatie (TKI) Gas. 

De interactie tussen aardbevingen en gebouwen

André Jorissen, hoogleraar houtconstructies, Technische Universiteit Eindhoven, en constructief ontwerper en bouwfysisch adviseur, Stichting Hout Research

André Jorissen geeft uitleg over aardbevingen en hoe die zich tot bouwconstructies en -materialen verhouden. Wat betekenen de schalen van Richter en Mercalli? Welke rol speelt de diepte waarop aardbevingen ontstaan? Wat betekent de tweede wet van Newton: kracht is massa maal versnelling? Hoe worden deze schalen en de wet van Newton in Groningen toegepast? Welke rol spelen de constructie en de samenhang van het gebouw, en de toegepaste materialen? Hoe gedraagt het gebouw zich? 

André Jorissen (1954), Technische Universiteit Eindhoven, is professor constructief ontwerpen aan de faculteit Bouwkunde van de Technische Universiteit in Eindhoven, waar hij onder andere lesgeeft in de collegereeks seismic design. Zijn specialiteit is construeren met hout. Tevens is hij actief in CEN/TC250/SC8/WG3, een werkgroep die Europese regelgeving ten aanzien van aardbevingsbestendig bouwen – Eurocode 8 – voorbereidt. Jorissen is ook lid van de werkgroep die NPR 9998 behartigt, de in 2015 opgestelde praktijkrichtlijn voor het bouwen en toetsen van aardbevingsbestendige gebouwen. Jorissen is verbonden aan Stichting Hout Research (SHR) Hout Research in Wageningen als constructief ontwerper en bouwfysisch adviseur.

‘Base isolation’-funderingen voor betonnen gebouwen

Harm Hoorn, ingenieur Zonneveld ingenieurs

Het ontkoppelen van een gebouwconstructie van de ondergrond is een effectieve manier om een gebouw aardbevingsbestendig te maken. Het ontwerpen en realiseren van gebouwen met dit zogenaamde ‘base isolation’-systeem is in Nederland betrekkelijk nieuw. In bepaalde gevallen is dit systeem zeer geschikt om een gebouw te laten voldoen aan de NPR 9998. Inmiddels zijn er in de stad Groningen meerdere projecten gerealiseerd. Harm Hoorn vertelt over het ontwerpen van een aardbevingsbestendig gebouw met base isolation. Naast het dynamische aspect wordt aandacht geschonken aan de integratie van het systeem in het ontwerp. Verder zal hij ingaan op uitvoeringsaspecten van het systeem aan de hand van een aantal gerealiseerde projecten.

Harm Hoorn (1974), Zonneveld ingenieurs, is sinds 2013 betrokken bij de aardbevingsproblematiek in Groningen. Zonneveld ontwikkelde ‘base isolation’-fundering, een techniek om gebouwen aardbevingsbestendiger te maken. Deze oplossing wordt momenteel op 43 nieuw te bouwen woningen in Loppersum toegepast. Hoorn werkte onder andere aan Stadskantoor Utrecht en de Nieuwe Liefde in Amsterdam; in Groningen ontwierp hij de Oosterhamrikkade en het nieuwbouwproject De Zaag (in samenwerking met ingenieursbureau Dijkhuis). 

Het belang van integraal ontwerpen bij aardbevingsbestendige nieuwbouw

Julia Finkielsztajn, teamleider van de Nieuwbouwregeling en Nieuwbouw-innovatieregeling van NAM

Tijdens haar presentatie zal Finkielsztajn aan de hand van daadwerkelijk in de regio Groningen gerealiseerde nieuwbouwprojecten laten zien welke keuzes en ontwerpprincipes van belang zijn om integraal te ontwerpen bij aardbevingsbestendiger bouwen. Daarnaast gaat ze in op een aantal innovaties die voortgekomen zijn uit de Nieuwbouw-innovatieregeling.

Julia Finkielsztajn (1978), NAM, is teamleider van de Nieuwbouwregeling en Nieuwbouw-innovatieregeling van NAM. Na haar studie European Civil Engineering Management studeerde ze in Zweden af als Master of Real Estate Economics. Haar kennis van zowel de technische als economische kant van vastgoed zorgde ervoor dat ze als consultant aan de slag kon bij Deloitte ICS Adviseurs. Later was ze als projectleider en programmamanager medeverantwoordelijk voor de volkshuisvestingsopgave van woningcorporatie Lefier in de stad Groningen. Vanaf 2014 verwezenlijkt ze bij NAM haar ambitie om actief te werken aan actuele maatschappelijke thema’s door de negatieve effecten van de gaswinning te mitigeren. Daarnaast is Finkielsztajn sinds 2008 bestuurslid van stichting Vastgoedrapport Noord-Nederland, een kennisplatform dat zich inzet om innovatie en kennisdeling op de vastgoedmarkt te stimuleren.

Aardbevingsbestendige gebouwde omgeving

Jeroen de Willigen, stadsbouwmeester Groningen

In zijn lezing behandelt De Willigen de kracht van ontwerp voor het nadenken over en oplossen van aardbevingsproblematiek. De belangrijkste voorwaarde daarvoor is het zoeken naar sociale en culturele oplossingen, in plaats van de problematiek te zien als een louter technisch vraagstuk.

Jeroen de Willigen (1968), stadsbouwmeester Groningen, is stedenbouwkundige en directeur van De Zwarte Hond, een ontwerpbureau voor architectuur en stedenbouw met vestigingen in Groningen, Rotterdam en Keulen. Sinds 2014 adviseert hij als stadsbouwmeester van de gemeente Groningen het college van B&W over ruimtelijke kwaliteit en beoordeelt hij nieuwe bouwprojecten. In beide functies onderzoekt hij de ruimtelijke en culturele gevolgen van aardbevingen.