Persbericht Fryske Akademy KNAW

Fryske Akademy ontwikkelt woordenlijst Friese voorkeursspelling

31 oktober 2014

De voorgestelde spellingsaanpassing zal het woordbeeld van het Fries voor 99,93 procent intact laten. Die indicatie geeft de Fryske Akademy, een van de 16 KNAW-instituten, op basis van berekeningen van de woordfrequentie.

De Fryske Akademy kreeg in 2011 de opdracht van de Provinsje Fryslân voor het ontwikkelen van een woordenlijst waarin de voorkeursspelling voor het geschreven Fries vastgelegd is, een nieuwe spellingcheck, een woordenboekportaal en een automatische vertaalmachine. Als Provinciale Staten (PS) eind 2014 een positief besluit over het pakket nemen, zal het begin 2015 op het webportaal Taalweb Frysk beschikbaar worden gemaakt.  Zo krijgen gebruikers van de Friese taal eigentijds digitaal schrijfgerei, waarmee men Friese teksten in de juiste spelling kan opstellen.

Het pakket gaat op advies van de Fryske Akademy gepaard met een kleine spellingwijziging, waarmee PS in april 2013 unaniem ingestemd hebben. Die aanpassing was nodig om de spellingregels en de manier waarop woorden in de praktijk gespeld worden weer met elkaar te laten overeenstemmen. Dat besluit leidde echter tot onrust in de Friese literair-culturele wereld en ook bij sommigen in het onderwijsveld en de frisistiek. Meer dan honderd Friezen deden in juni 2013 een oproep aan PS om de spelling toch niet te veranderen. De spellingsaanpassing zou volgens de zeven opstellers van de oproep het bestaande woordbeeld te zeer aantasten en het spellen daarmee bemoeilijken.

'Onfriese kunsttaal' verandert zo’n 0,07% van het woordbeeld

De cijfers van de Fryske Akademy geven echter een ander beeld. De regelaanpassing heeft beperkte gevolgen voor de spellinggewoontes die we gewend zijn; er veranderen 332 van de 83.000 woorden van woordbeeld in de Wurdlist Frysk. Maar om een beter oordeel te kunnen geven van gewijzigde woordbeelden door deze spellingwijziging moet naar het feitelijke taalgebruik worden gekeken. Bij de gewijzigde woorden zitten een paar die meer gebruikt worden (o.a. droech/drûch, ieu/iuw, útnoeging/útnûging, televyzje/telefyzje) en een aantal dat niet zo frequent is (o.a. koetsebei/kûtsebei, haboes/habûs).

Om een indicatie te krijgen van het percentage wijzigingen op basis van de woordfrequentie (hoe vaak de woorden gebruikt worden in de praktijk), is de Taaldatabank (TDB) van de Fryske Akademy geraadpleegd, een woordarchief met zo’n 25 miljoen woorden uit het geschreven Fries. Zo’n 8 miljoen van die woorden komen uit teksten van na 1980 en zijn geschreven in de hedendaagse spelling. Als men de frequenties van de grondwoorden met hun samenstellingen en afleidingen bij elkaar optelt, blijkt dat in totaal 0,07% van de 8 miljoen woorden met de nieuwe spellingregels een andere schrijfwijze krijgt. Toegepast op de praktijk houdt dat in dat gemiddeld op elke twee à drie A4’tjes een woord zal wijzigen. Een kleine steekproef met teksten van o.a. Omrop Fryslân, It Nijs, De Moanne en Ensafh bevestigt dat beeld.

Volgens sommige criticasters zou de Fryske Akademy met de Wurdlist Frysk een van bovenaf opgelegde 'ondoordachte, onwerkbare en onfriese kunsttaal' (Pieter Breuker, 24 april 2014) ontwikkelen; 'de beste manier om mensen die nog Fries schrijven van hun eigen taal te vervreemden' (Friesch Dagblad, 25 oktober 2014). In de praktijk sluit de Wurdlist echter nagenoeg aan bij het hedendaagse geschreven Fries. De Fryske Akademy heeft zich in haar werkwijze gebaseerd op de wijze waarop de Friese taal wordt gebruikt en heeft juist de aansluiting gezocht bij de alledaagse schrijfpraktijk.

De Fryske Akademy

De Fryske Akademy is het wetenschappelijk instituut dat zich toelegt op het verrichten van hoogwaardig en vernieuwend onderzoek op het gebied van de Friese taal, cultuur, geschiedenis en samenleving. De uitkomsten van dit onderzoek zijn van regionaal, nationaal en internationaal belang en hebben een duidelijke maatschappelijke relevantie. Het instituut heeft circa 60 medewerkers. De Fryske Akademy is gelieerd aan de KNAW.

Logo Fryske Akademy