Persbericht EASAC

25% van de Europese broeikasgassen is afkomstig van gebouwen - wetenschappers pleiten voor fundamentele beleidsveranderingen

2 juni 2021

Europese wetgevers moeten de uitstoot van broeikasgassen van alle 250 miljoen bestaande gebouwen en alle nieuwbouw in de EU bijna tot nul terugbrengen. Zo kunnen ze de afspraken in het kader van het Klimaatakkoord van Parijs nakomen. Voor deze en andere ingrijpende beleidsmaatregelen pleiten wetenschappers benoemd door bij EASAC aangesloten nationale academies van wetenschappen in een nieuw rapport: Decarbonisation of buildings: for climate, health and jobs.

"Beleidsmakers hebben zich lang vooral gericht op energie-efficiënte gebouwen, of op het opwekken van hernieuwbare energie ter plekke. Maar dat is slechts een deel van het verhaal. We moeten ons blikveld verruimen en ook kijken naar de opgeslagen emissies in de bouwmaterialen en -methoden - zowel bij nieuwbouw als bij renovaties", aldus William Gillett, Energy Programme Director bij EASAC.

Op dit moment wordt tussen 1 en 1,5% van het Europese gebouwenbestand gerenoveerd. "Om de doelstellingen van het Klimaatakkoord van Parijs te halen, zou dat percentage twee of zelfs drie keer zo hoog moeten liggen", aldus Gillett. "Maar belangrijker is dat we bij de berekening van de klimaateffecten van gebouwen rekening houden met de enorme emissies van de bouwsector en de toeleveringsketen. Renovatie van een gebouw om het energieverbruik terug te dringen heeft weinig zin als er geen controle is op de CO2-intensieve materialen en componenten die voor de renovatie worden gebruikt, en of deze over langere afstanden moeten worden vervoerd".

Tot dusver heeft het EU-beleid zich geconcentreerd op het concept van 'bijna-energieneutrale gebouwen', waarbij de nadruk ligt op de vermindering van de energie die wordt verbruikt om het comfort van de gebruikers te vergroten. Volgens EASAC is dit achterhaald: "De cumulatieve broeikasgasemissies moeten de indicator zijn voor de beoordeling van de klimaateffecten van een nieuw gebouw of een renovatie. Dat is inclusief de door de bouwwerkzaamheden veroorzaakte opgeslagen emissies en de door het gebouw veroorzaakte exploitatie-emissies in de jaren ná de bouw/verbouwing. We hebben nog maximaal tien jaar om de opwarming van de aarde te beperken tot 1,5 oC. Daarom is het dringend noodzakelijk dat er zo min mogelijk opgeslagen broeikasgasemissies ontstaan bij renovaties, zodat we zoveel mogelijk bijna-energieneutrale gebouwen krijgen."

Gebouwen recyclen

Het rapport wijst erop dat het grootste deel van de bebouwde omgeving nog steeds is ontworpen volgens de lineaire productiemethode van nemen, maken, gebruiken en weggooien. Maar het EU-beleid moet renovatie van bestaande gebouwen centraal stellen, stellen de wetenschappers. "Het is belangrijk om iedere keer weer na te gaan of gebouwen kunnen worden gerenoveerd in plaats van dat zij worden vervangen door nieuwbouw," aldus professor Brian Norton, medevoorzitter van de EASAC-werkgroep. "Er zit veel CO2 opgeslagen in een bouwconstructie, vooral in het beton en staal. Met de huidige technologieën en gedigitaliseerde processen is renoveren een stuk eenvoudiger en duurzamer geworden. We moeten een einde maken aan de huidige praktijk om gebouwen af te breken en weer van de grond af aan op te bouwen."

Het rapport stelt ook dat in de wet- en regelgeving moet worden opgenomen hoeveel opgeslagen CO2 er bij de bouw of renovatie van een gebouw maximaal per m2 vloeroppervlak mag worden vastgelegd.

90.000 woningen per week renoveren

In 2020 presenteerde de Europese Commissie de zogenaamde renovatiegolf, om de energierenovatie te bevorderen. "Hoewel er sinds 2002 een richtlijn betreffende de energieprestatie van gebouwen is, zijn de resultaten tot nu toe niet om over naar huis te schrijven", aldus Gillett. Maar de uitdaging is enorm. "Naar schatting geldt voor 75 procent van de Europese woningen dat hun energieprestatie slecht is. Om deze woningen te renoveren, zouden er 146 miljoen renovaties in slechts 30 jaar nodig zijn. De huidige inspanningen van de lidstaten zijn niet toereikend", aldus Norton. "Om klimaatneutraliteit te bereiken, moeten we meer dan 90.000 woningen per week in de hele EU renoveren. Een gigantische uitdaging dus."

Ook gemeenten moeten aan de slag

Behalve de Europese Unie moeten ook grote steden spelen een belangrijke rol spelen, vinden de auteurs. "Gemeenten en stedenbouwkundigen hebben bij aanbestedingsprocedures een enorme invloed op de specificaties. Zij kunnen de renovatie en bouw van bijna-energieneutrale wijken met geïntegreerde energie- en vervoerssystemen stimuleren. Ook kunnen gemeenten de modernisering van bestaande stadsverwarmings- en koelingssystemen faciliteren of nieuwe systemen bouwen met optimaal gebruik van hernieuwbare energie, waaronder zonne-energie, warmtepompen, zonne- en geothermische verwarming, afvalwarmte en natuurlijke koeling. Bovendien zijn zij de meest geschikte partij om toezicht te houden op renovaties van sociale woningbouw en eventueel de grondige renovatie van koopwoningen te subsidiëren om op die manier energiearmoede te voorkomen", aldus Norton.

Wat EASAC de beleidsmakers wil meegeven:

  • Afbouwen van fossiele brandstoffen tot nul in 2030, beter geïntegreerde levering van CO2-vrije elektriciteit en warmte voor gebouwen, de sectoren industrie en transport, en versnelde toepassing van CO2-afvang en -opslag.
  • Inzet van subsidies en incentives om private financiering voor grondige energiegerelateerde renovaties van gebouwen te stimuleren en minder riskant te maken.
  • Reguleren van de hoeveelheid opgeslagen broeikasgas in bouwmaterialen en -componenten, en bevorderen van gerecyclede materialen, hergebruik van bouwcomponenten en renovatie in plaats van sloop.
  • Nieuwe focus van bouwvoorschriften, certificeringsregelingen en stimuleringsmaatregelen zodat deze leiden tot nieuwbouw en gerenoveerde gebouwen met bijna-nuluitstoot.
  • Bevorderen van gezondheid en welzijn door het verdubbelen/verdrievoudigen van renovaties die de luchtkwaliteit verbeteren, zorgen voor meer daglicht, tocht en oververhitting voorkomen en de uitstoot van broeikasgassen verminderen.
  • 'Champion'-overheden en -steden, hun inspanningen faciliteren en ondersteunen om gebouwen CO2-vrij te maken en energiearmoede te voorkomen.
  • Bouwsector uitbreiden en moderniseren zodat deze zoveel mogelijk volgens circulaire bedrijfsmodellen werkt, met o.a. 3 miljoen extra banen (waaronder hoogwaardige banen) om nieuwe en gerenoveerde gebouwen op te leveren met bijna-nuluitstoot van broeikasgassen.
  • Eigenaren van gebouwen en professionals in de bouwsector beter toegang geven tot gecertificeerde gegevens over de opgeslagen broeikasgassen van bouwmaterialen en -componenten, en over de energie- en broeikasgasemissieprestatie van nieuwbouw en gerenoveerde gebouwen.
  • Actualisering van de EU-wetgeving (EPBD, EED, RED, ETS, Bouwproducten, Taxonomie) via een geïntegreerde aanpak om fossiele brandstoffen geleidelijk uit te bannen, het aanbod van hernieuwbare energie te vergroten en de cumulatieve broeikasgasemissies van gebouwen te verminderen.

Over de EASAC (European Academies' Science Advisory Council)

EASAC is een samenwerkingsverband van de nationale academies van wetenschappen van de lidstaten van de EU, Noorwegen, Zwitserland en het Verenigd Koninkrijk. Binnen de EASAC werken de academies samen om onafhankelijk, deskundig en evidence-based advies over de wetenschappelijke aspecten van Europees beleid te verstrekken aan beleidsmakers en -beïnvloeders bij de Europese instellingen.

www.easac.eu