Europese burgers profiteren van delen van gezondheidsgegevens

8 april 2021

Europese netwerken van academies pleiten voor een snelle oplossing voor de problemen op het gebied van het delen van gezondheidsgegevens. Zij doen dat in een advies dat op 8 april verschijnt.

Juridische problemen belemmeren het delen van gezondheidsgegevens met wetenschappers van buiten de EU en Europese Economische Ruimte (EER). Dat is de conclusie van de Europese netwerken van academies ALLEA, EASAC en FEAM. In het rapport ‘International sharing of personal health data for research’ pleiten de auteurs voor een oplossing voor deze problemen: alleen dan is snelle en soepele samenwerking tussen wetenschappers in de publieke sector mogelijk. Dit heeft grote voordelen voor de gezondheid van burgers in Europa.

De auteurs roepen verder Europese beleidsmakers en regelgevers op om een oplossing te zoeken voor de obstakels bij het delen van gepseudonimiseerde gezondheidsgegevens met wetenschappers buiten de EU/EER (met inbegrip van wetenschappers uit de publieke sector) bij voorkeur op basis van artikel 46 van de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG).

Internationaal delen van gegevens stimuleren en faciliteren

‘Voor EU-/EER-burgers brengt het internationale delen van gezondheidsgegevens grote voordelen mee, omdat wetenschappers de beperkte middelen dan optimaal kunnen benutten en zo onderzoek dat niet in Europa wordt uitgevoerd dan ook beschikbaar komt voor patiënten in Europa. Om de individuele en maatschappelijke voordelen als gevolg van onderzoek optimaal te benutten is het van cruciaal belang dat het internationaal delen van gegevens wordt gestimuleerd en gefaciliteerd’, aldus George Griffin, coauteur van het rapport.

De AVG werd geïmplementeerd voordat de opties voor de doorgifte van gegevens naar landen buiten de EU operationeel waren. Het grootste probleem is dat de wet- en regelgeving van andere landen in strijd is met Europese grondrechten. Dit heeft invloed op de rechtstreekse doorgifte van gezondheidsgegevens uit de publieke sector aan buitenlandse instellingen en de mogelijkheid voor externe wetenschappers om op afstand toegang te krijgen tot gegevens op de oorspronkelijke locatie. Wanneer er sprake is van een wettelijk conflict bij instellingen in andere landen waardoor zij niet de vereiste overeenkomsten in het kader van de AVG kunnen ondertekenen, bestaat er momenteel geen bruikbaar juridisch mechanisme voor het delen van gezondheidsgegevens ten behoeve van wetenschappelijk onderzoek in de publieke sector. De schatting is dat in 2019 meer dan 5000 projecten tussen EER-landen en gezondheidsinstellingen uit de Verenigde Staten met dit probleem te maken hadden.

Verzamelen gezondheidsgegevens van cruciaal belang

De auteurs benadrukken dat er dringend een oplossing nodig is, zowel voor lopende projecten als voor nieuwe onderzoeken. ‘Voor de vooruitgang van de medische wetenschap en voor betere diagnoses en behandelingen is het verzamelen en combineren van gezondheidsgegevens van cruciaal belang. Voor goed wetenschappelijk onderzoek moeten gepseudonimiseerde persoonsgegevens vaak internationaal tussen onderzoeksgroepen worden gedeeld. Daarbij is het essentieel dat dit snel en soepel verloopt, waarbij de veiligheid van de persoonsgegevens gewaarborgd is’, aldus Volker ter Meulen, co-auteur van het rapport.

In het gezamenlijke rapport worden niet alleen de voordelen van het internationaal delen van gezondheidsgegevens voor de wetenschap beschreven, maar ook de problemen als gevolg van de wet- en regelgeving op het gebied van de bescherming van persoonsgegevens. Daarnaast worden mogelijke oplossingen aangereikt voor de aanpassing of uitbreiding van het huidige juridische kader.

Het rapport

Bij het rapport zijn experts uit heel Europa betrokken, die door de lid-academies van ALLEA, EASAC en FEAM zijn voorgedragen. De wetenschappers hebben bijgedragen op persoonlijke titel. Gezien het grote algemene belang van het onderwerp is erop gelet dat alle relevante disciplines en expertise vertegenwoordigd waren. Het conceptrapport is getoetst door peer-reviewers die door de academies zijn voorgedragen. De KNAW onderschrijft het rapport.

Belangrijkste conclusies uit het rapport

  • Medisch onderzoek is van cruciaal belang: voor individuele patiënten, de volksgezondheid, de gezondheidszorgstelsels en sociale cohesie en stabiliteit.
  • Het delen van gepseudonimiseerde gezondheidsgegevens ten behoeve van onderzoek in de publieke sector is essentieel om de beperkte middelen doeltreffend te gebruiken.
  • Gegevens dienen veilig en efficiënt te worden gedeeld, rekening houdend met privacy-overwegingen: dit is onderdeel van een verantwoorde wetenschapsbeoefening en het benutten van deze mogelijkheden moet deel uitmaken van bredere initiatieven om het vertrouwen in de wetenschap en wetenschappers te vergroten en rekening te houden met het perspectief van de patiënt.
  • Juridische problemen belemmeren het delen van gegevens met wetenschappers buiten de EU/EER, zowel wat betreft de rechtstreekse doorgifte van gegevens naar niet-EU-/EER-landen als de toegang op afstand tot de gegevens op de oorspronkelijke locatie.
  • De Europese Commissie dient haar inspanningen te vergroten om deze belemmeringen bij het delen van gegevens zo snel mogelijk weg te nemen. Daarbij dient bij voorkeur naar een eenvoudige, consistente en werkbare oplossing te worden gezocht op grond van artikel 46 van de AVG, waarbij de privacy van persoonsgegevens van EU-/EER-burgers wordt beschermd.

Volledig rapport

Klik hier om het rapport 'International Sharing of Personal Health Data for Research' te openen.