KNAW kiest 21 nieuwe leden

19 april 2018

De KNAW heeft 21 nieuwe leden gekozen. Leden van de KNAW, vooraanstaande wetenschappers uit alle disciplines, worden gekozen op grond van hun wetenschappelijke prestaties. De KNAW telt circa vijfhonderdvijftig leden. Een lidmaatschap is voor het leven. Op maandag 17 september worden de nieuwe Akademieleden geïnstalleerd.

490x220_gevelTrippenhuis.jpg

De nieuwe leden zijn:

Connie Bezzina (1969)
hoogleraar moleculaire cardiogenetica aan het Academisch Medisch Centrum

Connie Bezzina verricht al twee decennia baanbrekend onderzoek op het gebied van erfelijke hartritmestoornissen die leiden tot een plotselinge dood op jonge leeftijd. Bezzina ontdekte onder andere meerdere genen die kamerfibrillatie kunnen veroorzaken. Door het onderzoek van Bezzina kunnen patiënten sneller worden opgespoord en is er meer tijd voor preventieve therapie, voor medicijnen en voor het inbrengen van een defibrillator. Bezzina werkt nauw samen met behandelaars en is een inspiratiebron voor veel jonge, vrouwelijke onderzoekers.

Roshan Cools (1975)
hoogleraar cognitieve neuropsychiatrie aan het Radboudumc

Roshan Cools is een expert op het gebied van onderzoek naar de relatie tussen hersenen, drugs en gedragscontrole. Ze brak in 2001 door met haar onderzoek naar de bijwerkingen van dopamine-verhogende medicijnen bij patienten met de ziekte van Parkinson. Ze toonde aan dat de bijwerkingen van deze medicijnen op de controle van impulsief gedrag, dat ten grondslag ligt aan ernstige psychiatrische problematiek zoals gokverslaving, een gevolg zijn van overstimulering van relatieve intact hersengebieden. Cools heeft haar onderzoek inmiddels uitgebreid naar gezonde mensen zonder klinische diagnose en andere klinische stoornissen die gepaard gaan met gedragscontrole problemen, zoals gokverslaving, eetproblematiek, persoonlijkheidsstoornissen en ADHD. Cools is lid van de Adviesraad voor wetenschap, technologie en innovatie en van het bestuur van het Rathenau Instituut.

Pedro Crous (1963)
hoogleraar Fungal Biodiversity aan de Universiteit Utrecht, hoogleraar Evolutionary Phytopathology aan Wageningen University & Research en directeur van het Westerdijk Fungal Biodiversity Institute

De lijfspreuk van Pedro Crous luidt ‘Schimmels zijn de toekomst’, omdat ze onze kwaliteit van leven verbeteren. Crous is een van de pioniers in het in kaart brengen en catalogiseren van schimmels. Hij zette onder andere de MycoBank op voor het eenduidig registreren van schimmelnamen. Ook stond hij aan de wieg van een wereldwijde database met 'barcodes' van het DNA van schimmels voor wetenschappelijk onderzoek in de landbouw, de gezondheidszorg en de industrie. In 2017 lanceerde Crous een project voor schoolkinderen: Wereldfaam, een schimmel met je naam. Na het bezoek aan een schimmeltentoonstelling mochten ze grondmonsters uit hun eigen tuin opsturen naar het Westerdijk Instituut. Als daarin een nog onbekende schimmel werd ontdekt, kon die hun naam krijgen. Het project heeft tientallen nieuwe schimmels opgeleverd en krijgt mondiaal vervolg.

Arwen Deuss (1975)
hoogleraar structuur en samenstelling van het binnenste van de aarde aan de Universiteit Utrecht

Arwen Deuss gebruikt seismologie om de aarde, van de bovenmantel tot de binnenkern, in kaart te brengen. Ze verbindt seismologie met de natuurkunde van mineralen, met de dynamica van de aarde en met geochemie. Zo wil ze ontrafelen hoe het binnenste van de aarde zich ontwikkelt. Deuss bepaalde onder andere de rol van de temperatuur en de chemische samenstelling voor het gedrag van aardlagen op 520 en 660. Ook gebruikte ze trillingen van de hele aarde om de binnenkern te bestuderen. Deuss is nieuwsgierig en enthousiast en brengt dit over op haar studenten en op het brede publiek. Ze geeft regelmatig lezingen en verschijnt op bijvoorbeeld festivals en de radio om over haar onderzoek te vertellen.

Peter ten Dijke (1960)
hoogleraar moleculaire celbiologie, in het bijzonder de signaaltransductie aan het Leids Universitair Medisch Centrum

Peter ten Dijke is al dertig jaar een begenadigd celbioloog. Hij verrichtte baanbrekend werk in het ophelderen van de centrale rol van de groeifactor TGF-bèta. Dat is een groeifactor in de cellen van ons lichaam die onder andere aan de wieg staat van veel kankersoorten. Ten Dijke ontdekte met zijn team diverse moleculen die de groeifactor in toom kunnen houden. Dat leverde niet alleen nieuwe behandelingen op voor kanker, maar ook voor botziekten, wondgenezing en hart- en vaatziekten. Ten Dijke is een van de meest geciteerde Nederlandse onderzoekers ter wereld. Hij organiseert elke twee jaar een internationale conferentie voor TGF-bèta-onderzoekers. Ook is hij actief betrokken bij de loopbaanontwikkeling van studenten en post-doctoral fellows.

Judith van Erp (1970)
hoogleraar publieke instituties aan de Universiteit Utrecht

Het onderzoek van Judith van Erp richt zich op witteboordencriminaliteit en het toezicht op ondernemingen. Ze is een van de Europese pioniers in dit van oorsprong Amerikaanse onderzoeksveld. Van Erp onderzoekt onder andere het effect van naming en shaming en negatieve publiciteit op de reputatie en het gedrag van ondernemingen. Ook bestudeerde ze de effectiviteit van het tv-programma Opsporing Verzocht, lichtte ze de Kansspelautoriteit door en analyseerde ze de meldingsbereidheid van ondernemers over fraude van concurrenten. Dankzij het onderzoek van Van Erp kreeg het beleid van de Autoriteit Financiële Markten, de Mededingingsautoriteit en de Nederlandse Zorgautoriteit een wetenschappelijker basis.

Guillén Fernández (1964)
hoogleraar cognitieve neurowetenschappen aan het Radboudumc

Guillén Fernández is een specialist op het gebied hersenen, geheugen en emoties. Hij integreert in zijn onderzoek de vakgebieden cognitieve neuro-imaging, genetica, farmacologie en diverse klinische disciplines. Zo liet hij onder andere zien hoe acute stress de herinneringen in ons geheugen brandt. Mogelijk vormt dit process de basis van stress-gerelateerde mentale aandoeningen zoals angststoornissen en depressie. Zijn onderzoek naar de basis van geheugenvorming  en stabilisering/opslag ervan in de hersenen is ook belangrijk voor onderwijs. Naast dit centrale onderzoek ontwikkelde hij samen met educatieve specialisten een lesprogramma dat aan tien- tot twaalfjarigen leert hoe de hersenen werken en laat zien wat angst doet in het brein.

Remco van der Hofstad (1971)
hoogleraar kansrekening aan de Technische Universiteit Eindhoven

Remco van der Hofstad is een wiskundige die de brug slaat tussen fundamenteel en toegepast onderzoek. Zo hebben chemici dankzij Van der Hofstad meer inzicht in de vorming van polymeerketens. En zo kunnen natuurkundigen nu beter rekenen aan percolatieprocessen waarbij vocht door een filter sijpelt. Daarnaast wordt het onderzoek van Van der Hofstad gebruikt om netwerken zoals Facebook te modeleren. Van der Hofstad werkt onder andere samen met onderzoekers van Philips en TNO, is woordvoerder voor het Platform Wiskunde Nederland en spreekt geregeld voor een breed publiek. Ook legt hij regelmatig in de media de wiskunde uit achter alledaagse dingen, zoals de kans op het winnen van de Staatsloterij.

Petra de Jongh (1971)
hoogleraar anorganische nanomaterialen aan de Universiteit Utrecht

Petra de Jongh doet fundamenteel onderzoek naar nanomaterialen die gebruikt kunnen worden als katalysator of voor het opslaan en omzetten van duurzame energie. Internationaal bekend werd zij voor het eerst door haar onderzoek naar de nanostructuur van materialen voor de opslag van waterstof. Ook ontdekte ze onder meer een manier om lithium-batterijen veiliger en compacter te maken. De kern van haar onderzoek is echter het begrijpen van katalysatoren en het ontwerpen van nog betere en nieuwe katalysatoren, bijvoorbeeld met een langere levensduur, hogere efficiëntie of voor nieuwe duurzame processen, zoals het maken van solar fuels. De Jongh heeft vijftien octrooien op haar naam staan en werkt regelmatig samen met bedrijven. Studenten noemen haar een zeer bevlogen docent die goed inspeelt op hun interesses.

Christian Lange (1975)
hoogleraar Arabische en islamitische studies aan de Universiteit Utrecht

Christian Lange is een van de meest prominente Arabisten en Islamologen van zijn generatie. Lange combineert de klassieke tekstuele aanpak van de islam met inzichten uit de sociologie, de religiewetenschap, de filosofie en de antropologie. Hij schreef onder andere een cultuurgeschiedenis van het paradijs en de hel in de islam. Lange organiseert op de universiteit een wekelijkse leesclub waarin Arabische teksten worden gelezen en probeert jonge onderzoekers uit het Midden- en Nabije Oosten in Utrecht een plek te geven waar ze hun onderzoek kunnen verrichten. Lange is lid van De Jonge Akademie van de KNAW en schreef in 2017 het populairwetenschappelijke boek Mohammed - Perspectieven op de Profeet.

Monique Laurent (1960)
onderzoeker en MT-lid van het Centrum Wiskunde & Informatica en hoogleraar combinatorische optimalisering aan Tilburg University

Monique Laurent gebruikt wiskunde om praktische en theoretische problemen aan te pakken. Gebruikmakend van technieken uit algebra, meetkunde en discrete wiskunde ontwikkelt zij wiskundige gereedschappen en efficiënte algoritmen voor optimaliseringsproblemen, met een breed scala van toepassingen: van logistiek tot data-analyse en quantum-informatietheorie. Laurent neemt volgens kenners de tijd om jonge onderzoekers en buitenstaanders in te wijden in de wiskunde en daarmee zorgt zij voor een goed onderzoeksklimaat. Daarnaast wordt zij geroemd om haar heldere en tegelijkertijd diepgaande wetenschappelijke publicaties.

Kofi Makinwa (1964)
hoogleraar elektronische instrumentatie aan de Technische Universiteit Delft

Kofi Makinwa ontwikkelt de beste sensoren ter wereld. De ontwerpen van Makinwa vinden onder andere hun weg in mobiele telefoons, smartwatches en autoradio's. Studenten waarderen Makinwa's enthousiasme en betrokkenheid. Dankzij Makinwa's contacten met de industrie kunnen ze hun ontwerpen vaak omzetten in echte prototypes. Makinwa was eerder lid van De Jonge Akademie van de KNAW en bedacht een goedkoop weerstation voor ontwikkelingslanden.

Judi Mesman (1974)
hoogleraar interdisciplinair onderzoek van maatschappelijke uitdagingen aan de Universiteit Leiden

Judi Mesman onderzoekt hoe kinderen en volwassenen zichzelf en anderen zien in de samenleving en gebruikt daarbij inzichten uit de verschillende wetenschapsgebieden. Mesman maakte naam als expert op het gebied van socialisatie in de vroege kindertijd in verschillende culturen, en genderstereotypen in de opvoeding. Ze liet onder andere zien dat vaders en moeders op subtiele wijze en vaak onbewust aan kinderen laten merken welk gedrag ze gepast vinden voor jongens en meisjes. Mesman is een van de vier Athena's Angels: vier vrouwelijke Nederlandse hoogleraren die opkomen voor de belangen van vrouwen in de wetenschap. Zij is tevens dean van het Leiden University College waar grote maatschappelijke uitdagingen centraal staan.

Antje Meyer
directeur van het Max Planck Instituut voor Psycholinguïstiek en bijzonder hoogleraar individuele verschillen in taalverwerking aan de Radboud Universiteit Nijmegen

Antje Meyer is een van de pioniers op het gebied van spreken en taalverwerking. Veel van haar theorieën en technieken zijn inmiddels standaardgereedschap van taalonderzoekers. Meyer liet onder andere zien dat de hersenen klank voor klank de vorm van een woord opbouw. Zij was een van de eerste onderzoekers die bestudeerden hoe sprekers het verwerken van nieuwe informatie en het formuleren van woorden of geluiden combineren bij het beschrijven van taferelen en gebeurtenissen. Haar huidige werk richt zich op de relatie tussen taal en aandacht, de manier waarop spreken en luisteren wordt gecombineerd in dagelijkse gesprekken en de oorsprong en gevolgen van individuele verschillen in taalvaardigheden.

Michel Orrit (1956)
hoogleraar spectroscopie van moleculen in de gecondenseerde materie aan de Universiteit Leiden

Michel Orrit legde de basis voor de éénmolecuul-optica. Hij ontwikkelde een gevoelige techniek die met laserlicht van specifieke golflengten individuele moleculen laat oplichten. Eerst konden alleen fluorescerende moleculen worden bestudeerd, maar later breidde Orrit de techniek uit zodat die ook werkt bij 'donkere' moleculen. Een van zijn meest recente wapenfeiten is dat hij met behulp van een goud-nanodeeltje enkele eiwitmoleculen kon waarnemen. De technieken van Orrit helpen om allerlei fysische en chemische processen in levende materie te ontrafelen. Orrit ontving in 2017 de NWO-Spinozapremie.

Hermen Overkleeft (1969)
hoogleraar bio-organische synthese aan de Universiteit Leiden

Hermen Overkleeft wil inzicht krijgen in biologische processen op moleculair niveau. Hij combineert organische chemie met glycobiologie en immunologie. Hij ontwerpt bijvoorbeeld reactieve moleculen die met verschillende enzymklasses (zowel proteases als glycosidases) reageren en vervolgens irrreversibel gebonden blijven. Met deze gereedschapskist heeft hij verschillende diagnostische agens ontwikkeld die van toepassing zijn in uiteenlopende ziektes, van hematologische kankers tot lysosomale stapelingsziektes. Ook kunnen deze reagentia benut worden in de zoektocht naar verbindingen die op deze ziektes zouden kunnen ingrijpen.

Judith Pollmann (1964)
hoogleraar Nederlandse geschiedenis van de vroegmoderne tijd aan de Universiteit Leiden

Judith Pollmann legt zich toe op de geschiedenis van de Tachtigjarige Oorlog (1568 -1648). Via dagboeken en kronieken bestudeert ze hoe Nederlanders omgingen met de religieuze en politieke conflicten die hen verscheurden. Ze kon daardoor verklaren waarom de verdeeldheid soms aanleiding werd voor uitsluiting en geweld, terwijl hij op andere momenten redelijk kon worden geaccommodeerd. Recent heeft ze aangetoond hoe herinneringen aan de oorlog doorwerkten in het ontstaan van een Nederlandse identiteit. Pollmann is wetenschappelijk adviseur van een zevendelige tv-serie over de Tachtigjarige Oorlog die in het najaar van 2018 door de NTR wordt uitgezonden.

Ingrid Robeyns (1972)
hoogleraar ethiek van instituties aan de Universiteit Utrecht

Ingrid Robeyns doet onderzoek op het raakvlak van de analytische politieke filosofie, ethiek, economie en genderstudies. Ze schreef een standaardwerk over rechtvaardigheid en is bij een breed publiek bekend vanwege haar onderzoek naar politieke en ethische vraagstukken rond bijvoorbeeld ouderschapsverlof, ouderenzorg, werkdruk en diversiteit aan de universiteit en de oneerlijkheid van topinkomens. Robeyns was eerder lid van De Jonge Akademie en publiceert geregeld in het dagblad Trouw.

Jeannot Trampert (1961)
hoogleraar geofysica, in het bijzonder seismologie aan de Universiteit Utrecht

Jeannot Trampert staat bekend om zijn onderzoek naar de aardmantel en de processen die daarin plaatsvinden. Trampert ontdekte onder andere stromingspatronen in de aardmantel diep onder de Atlantische oceaan die tot nu toe onbekend waren. In de afgelopen twintig jaar verfijnde hij de ideeën over de structuur van de aardmantel en verenigde hij de tot dan toe vaak los opererende vakgebieden geologie, geochemie en geofysica. De laatste jaren richt Trampert zich met zijn groep onder andere op het voorspellen van aardbevingen. Hij doet dat met behulp van neurale netwerken die automatisch vroegtijdig patronen kunnen herkennen.

Peter‐Paul Verbeek (1970)
hoogleraar filosofie van mens en techniek aan de Universiteit Twente

Peter-Paul Verbeek doet onderzoek naar de relatie tussen mens en technologie. Verbeek bedenkt concepten om de nieuwste technologische ontwikkelingen en hun weerslag op de mens te duiden. Hij verbindt daarbij filosofie, ethiek, design, biomedische technologie, materiaalwetenschappen en kunst. Verbeek was eerder voorzitter van De Jonge Akademie. Hij treedt geregeld op in de media, gaf colleges op Lowlands en De Zwarte Cross en publiceerde de populairwetenschappelijke boeken De grens van de mens en Op de vleugels van Icarus. Verbeek is bestuurslid van het Rathenau Instituut en lid van de raad van toezicht van TNO.

Detlef van Vuuren (1970)
klimaatonderzoeker bij het Planbureau voor de Leefomgeving en bijzonder hoogleraar mondiale milieuproblematiek aan de Universiteit Utrecht

Detlef van Vuuren is internationaal een vooraanstaande wetenschapper op het gebied van mondiale duurzaamheidsvraagstukken. Hij ontwikkelt modellen waarmee toekomstige klimaat- en milieuveranderingen kunnen worden verkend door middel van scenario’s. Hij houdt daarbij rekening met de wisselwerking tussen klimaat, milieu, leefomgeving en economie. Van Vuuren werkte onder ander mee aan de klimaatscenario's van de IPCC, het klimaatpanel van de Verenigde Naties.

Verder zijn als buitenlands lid benoemd:

Leonard van der Kuijp (1952)
hoogleraar Tibetaanse en Himalaya-studies, Harvard University (Verenigde Staten)

Leonard van der Kuijp behoort wereldwijd tot de meest vooraanstaande kenners van de Tibetaanse geschiedenis en cultuur en van boeddhistische epistemologie. Hij gebruikt Chinese bronnenverzamelingen en brengt daarmee Chinese en Westerse geleerden samen. Hij beheerst het Tibetaans, Chinees, Sanskriet en Mongools en bestudeert de Tibetaanse geschiedenis van binnen en van buitenaf. Van der Kuijp is medeoprichter van het Buddhist Digital Resource Center dat als doel heeft om alle Tibetaanse en boeddhistische literatuur te digitaliseren en vrij beschikbaar te maken voor iedereen. Tijdens zijn lange carrière heeft hij nieuwe teksten ontdekt, een generatie onderzoekers opgeleid, historische invloeden blootgelegd en op talloze manieren nieuw licht geschenen op de Tibetaanse cultuur.

Peter Visscher (1962)
hoogleraar kwantitatieve genetica, University of Queensland (Australië)

Peter Visscher is een van de wereldleiders op het gebied van de statistische en kwantitatieve genetica. Hij is als een van de weinige wetenschappers bekend met de genetica van mensen, planten en dieren op populatieniveau. De methoden die Visscher heeft ontwikkeld, zijn inmiddels de standaard bij het genetisch onderzoek van complexe ziekten zoals schizofrenie. Met zijn team ontwikkelde hij software om genen, combinaties van genen en de bijbehorende eigenschappen in kaart te brengen binnen populaties van mensen, dieren en planten. Zo konden ze laten zien op welke manier intelligentie erfelijk is en dat intelligentie onder meer afhangt van de effecten van honderden tot duizenden genen.

Jim Zachos (1959)
hoogleraar aardwetenschappen, University of California at Santa Cruz (Verenigde Staten)

Jim Zachos is een aardwetenschapper die bekend is vanwege zijn baanbrekend werk in de paleoklimatologie en mariene geologie. Hij legde diverse perioden van klimaatverandering bloot die zich in de afgelopen zeventig miljoen jaar op aarde voordeden. Ook verrichte hij onderzoek naar broeikaswerelden van miljoenen jaren geleden en naar plotselinge veranderingen in temperatuur. Door zijn werk kunnen wetenschappers nu beter kwantitatieve uitspraken doen over de te verwachten opwarming en verzuring van de oceanen in de nabije toekomst. Zachos is een veelgevraagd klimaat-adviseur voor overheden en voor de Verenigde Naties.