Persbericht NIOD-KNAW

Onderzoek naar het oorlogsverleden van instellingen voor psychiatrie en gehandicaptenzorg

8 maart 2019

Op 14 maart 2019 gaat het onderzoek naar de rol van instellingen voor psychiatrische patiënten en mensen met een verstandelijke beperking in Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog officieel van start, in aanwezigheid van Paul Blokhuis, Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. De kick-off start om 16.00 uur in het Bartholomeusgasthuis te Utrecht.

Het onderzoek wordt uitgevoerd door onderzoekers van NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies, in opdracht van de Stichting Vergeten Slachtoffers Tweede Wereldoorlog.

Recent is in onder andere Duitsland en Frankrijk veel gepubliceerd over de rol van instellingen voor psychiatrisch patiënten en gehandicaptenzorg tijdens de Tweede Wereldoorlog. Hierdoor is bij familie en personeel en bestuurders van inrichtingen voor psychiatrisch patiënten en gehandicaptenzorg de onzekerheid over het oorlogsverleden van Nederlandse instellingen toegenomen. Daarom is er behoefte aan een grondig onderzoek naar de situatie in Nederland.

Onderzoekers van het NIOD zullen de ontwikkelingen in de instellingen voor psychiatrie en gehandicaptenzorg tijdens de bezetting systematisch in kaart brengen. Daarbij staat de vraag centraal wat de gevolgen waren van de bezetting voor de patiënten. Daarnaast wordt onderzocht in hoeverre Nationaalsocialistische opvattingen over psychiatrische patiënten en mensen met een verstandelijke beperking een aanwijsbare rol hebben gespeeld in het beleid binnen de instellingen.

Het is nog onduidelijk of de opkomst van het Nationaalsocialisme na 1933, en de bezetting door Nazi-Duitsland vanaf 1940, invloed hebben gehad op de medische zorg in Nederland. Uit het boek Vergeten slachtoffers (2017) van Cecile aan de Stegge blijkt dat bij de Willem Arntzhoeve in Den Dolder de sterftecijfers hoog waren en de invloed van de NSB zeer voelbaar, maar inzicht in de landelijke situatie ontbreekt. Uit recent onderzoek van Ingrid de Zwarte,The Hunger Winter: Fighting Famine in the Occupied Netherlands, 1944-45, blijkt dat er grote verschillen waren in de mate waarin sociaal zwakke individuen (waar geïnstitutionaliseerde patiënten een voorbeeld van zijn) hulp konden verwachten van de samenleving in tijden van crisis, zoals tijdens de Hongerwinter.

Over de Stichting Vergeten Slachtoffers Tweede Wereldoorlog

De Stichting Vergeten Slachtoffers is opgericht om landelijk onderzoek te laten uitvoeren naar de geschiedenis van instellingen voor psychiatrische- en gehandicaptenzorg tijdens de Tweede Wereldoorlog. De Stichting streeft er naar dat de uitkomsten van het onderzoek door de sector gebruikt worden als input voor herinnering aan de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog. De Stichting Vergeten Slachtoffers Tweede Wereldoorlog is een samenwerkingsverband tussen GGZ Nederland en VGN.

Het NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies

Het NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies (NIOD - KNAW) is een onderzoeksinstituut van de KNAW. De expertise van het NIOD ligt bij de verspreiding van kennis over de Tweede Wereldoorlog, de Holocaust en genocide. Naast wetenschappelijk onderzoek biedt het NIOD een inhoudelijk sterke en intensieve dienstverlening. Zowel professionals als particulieren kunnen bij het NIOD terecht voor informatie of het raadplegen van de uitgebreide collectie.

Het NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies (NIOD - KNAW) is gevestigd in Amsterdam (Herengracht 380, 1016 CJ Amsterdam).


Logo NIOD