Reactie op rapport Van Rijn: 'investeringen in bètatechniek gaan ten koste van andere disciplines die ook al sterk onder druk staan'

18 mei 2019

De KNAW kan zich, bij monde van president Wim van Saarloos: 'goed vinden in de brede inventarisatie van de knelpunten en in de conclusie van de commissie Van Rijn dat het einde van de houdbaarheid van het huidige financieringsmodel al is overschreden.’ Wel heeft ze bezwaar tegen de manier waarop investeringen in de bètatechniek ten koste gaan van andere disciplines die ook al onder druk staan.

De aanbevelingen van de commissie Van Rijn om meer transparantie te bieden en de prikkel te verminderen die uitgaat van grotere studentenaantallen in de huidige financiering verdienen steun. Ook de inzet op meer samenwerking is verstandig. De zwakte van het rapport, aldus Van Saarloos, is dat de commissie alleen op macroniveau en vanuit financieel perspectief naar het wetenschapssysteem heeft gekeken. Bovendien veroorzaken de aanbevelingen die de commissie doet voor 2020 en 2021 veel grotere schokken in het systeem dan het rapport doet vermoeden. De Jonge Akademie en de KNAW wezen er onlangs in een verklaring al op dat ze abrupte verschuivingen van gelden schadelijk achten.

Van Saarloos: ‘Met de titel Wissels om suggereert de commissie Van Rijn dat er simpelweg een schakelaar omgezet kan worden. Maar ze bepleit een verandering die niet eenvoudig en snel te realiseren is. Als de koers die Van Rijn bepleit, inderdaad ingezet wordt, dan moet dat zorgvuldig en met wijsheid gebeuren. Mijn oproep is dat de minister en alle partijen hierover in gesprek gaan en bezuinigingen vermeden kunnen worden.’

Het bestuur van de KNAW realiseert zich dat de bètatechnische sector binnen de Nederlandse onderzoeksportfolio kleiner is dan in de meeste andere landen, en in relatieve zin afneemt. Dit terwijl er al jarenlang vanuit de samenleving en het bedrijfsleven behoefte is aan meer opgeleiden uit deze sector. Dat het aantal studenten in de bètatechnieksector de afgelopen jaren is toegenomen is verheugend, maar heeft tegelijkertijd nieuwe knelpunten gegeven.

Het KNAW-bestuur respecteert de inzet van het regeerakkoord om met extra investeringen het onderwijs en het onderzoek in de bètasector meer ruimte te geven. De voorstellen van de commissie Van Rijn hebben onvoldoende oog voor wat al in gang wordt gezet met nieuwe sectorplannen. Ze zullen leiden tot aanzienlijk grotere verschuivingen dan de cijfers in het rapport suggereren. Daarmee zijn schokken onvermijdelijk en ontstaan elders nieuwe problemen, met grote gevolgen voor disciplines die toch al onder hoge druk staan.

Volgens de KNAW kan het ook anders. In Duitsland hebben de federale overheid en de Bundesländer onlangs een onderzoeks- en innovatiepact gesloten. De kern hiervan is dat het budget voor onderzoek en ontwikkeling, én voor hoger onderwijs, tot 2030 met 3% blijft groeien. Van Saarloos: 'Deze Duitse aanpak is een toonbeeld van politieke moed en daadkracht, maar ook van visie en verstandig beleid.’

Lees ook de uitgebreidere onderbouwing van dit standpunt van de KNAW over het rapport Wissels om en van de kracht van de Duitse aanpak.