Trauma is een ziekte: IAP dringt aan op maatregelen

15 mei 2019

Elk jaar overlijden er meer dan vijf miljoen mensen aan acuut letsel (‘trauma’). In ongeveer 1 op de 10 sterfgevallen is trauma de doodsoorzaak en al ruim twintig jaar geldt trauma als de belangrijkste oorzaak van overlijden en invaliditeit onder kinderen en jongeren.

Hoewel landen als Canada, Duitsland, de VS en Nederland het aantal doden en gehandicapten als gevolg van trauma fors hebben weten terug te dringen door het, net als ziekte, te onderwerpen aan beleidsmaatregelen, wordt trauma in veel landen als 'ongeval’ aangemerkt en kent de gezondheidszorg hierdoor wereldwijd geen integrale aanpak.

Daarom heeft het InterAcademy Partnership (IAP) eind april 2019 een verklaring gepubliceerd met de titel: A call for action to declare trauma as a disease. Hierin moedigt IAP landen aan om trauma zoveel mogelijk te voorkomen door het als een ziekte aan te merken en zo te integreren in hun gezondheidsbeleid. Deze verklaring is door de meerderheid van de bij IAP aangesloten academies ondertekend en is tijdens de 7e regionale bijeenkomst van de World Health Summit gepubliceerd.

Waarom moet trauma in hetzelfde kader worden geplaatst als ziekte?

Trauma is de lichamelijke schade die ontstaat wanneer het menselijk lichaam wordt blootgesteld aan te zware externe belasting. De behandeling van ziekte omvat een aantal stappen: het probleem vaststellen, de gevolgen meten, de oorzaak vinden, therapie ontwikkelen en een preventieplan uitvoeren - dit alles binnen een continuüm van meten en analyseren.

"Auto-ongeluk, doodslag, val, verdrinking: bij meldingen worden trauma's nog steeds ingedeeld in categorieën. Terwijl bijvoorbeeld de preventie en bestrijding van kanker – ondanks de vele verschillende soorten kanker – wél zijn geharmoniseerd. Gelukkig maar, want die aanpak is zeer effectief gebleken. Alle landen moeten nu ook een dergelijke stap zetten door trauma als ziekte aan te merken", aldus professor Jorge Neira van de Academia Nacional de Medicina (Argentinië), medevoorzitter van de werkgroep die verantwoordelijk was voor de tekst van de verklaring.

'Letsel is geen 'ongeval' (een onvoorziene gebeurtenis die aan toevallige factoren te wijten is) maar juist het gevolg van een causale keten van feiten en omstandigheden. Dit betekent dat de gezondheidsautoriteiten strategieën kunnen uitwerken en uittesten waarmee niet alleen de gebeurtenissen zelf worden tegengegaan, maar ook alles wat daaraan voorafgaat', vertelt Depei Liu, president van IAP. 'Als de oorzaken en gevolgen van deze ziekte eenmaal in kaart zijn gebracht, moeten de gezondheidsautoriteiten de nodige steun krijgen om een plan voor letselpreventie en -bestrijding te ontwikkelen, zodat ze het aantal traumadoden kunnen terugdringen, en ook om te werken aan betere behandeling en revalidatie. De diverse soorten trauma's moeten niet los van elkaar worden gezien, maar als verschillende aspecten van één ziektemodel', aldus Detlev Ganten, oprichtend voorzitter van de World Health Summit.

Peggy Hamburg, medevoorzitter van IAP Health (een onderdeel van IAP), vult aan: 'Verschillen in de verspreiding van letsel in de diverse landen zijn essentieel om inzicht te krijgen in de vreselijke gevolgen van trauma. Het is van cruciaal belang om strategische maatregelen te treffen om tot een traumasysteemmethodiek te komen, zeker in de lage- en middeninkomenslanden, die verantwoordelijk zijn voor 90% van de verkeersdoden hoewel ze slechts 53% van de wereldwijd geregistreerde voertuigen tellen.'

In de verklaring wordt verder benadrukt dat er behoefte is aan meer onderzoek naar trauma, aan traumaregisters waarin alle facetten worden meegenomen, aan curricula waarin trauma in een ziektekader wordt geplaatst, en aan de aanpak van bekende risicofactoren voor auto-ongelukken, namelijk door het verlagen van de maximumsnelheid, het invoeren van wetgeving voor rijden onder invloed, het verplicht stellen van helmen, veiligheidsgordels en kinderzitjes, het verbieden van het gebruik van mobiele telefoons achter het stuur en het bevorderen van geweldpreventie aan de hand van de informatie uit de traumaregisters.

De kosten van trauma

Wereldwijd bedragen de jaarlijkse economische kosten van dodelijke en niet-dodelijke trauma's ongeveer 670 miljard US-dollar in verband met medische zorg en productiviteitsverlies. Specifiek voor auto-ongelukken geldt dat de cijfers per regio weliswaar variëren, maar dat hierdoor wereldwijd ieder jaar 1,2 miljoen mensen overlijden en dat daarnaast nog eens 20-50 miljoen mensen overleven met lichte tot ernstige beperkingen (de totale kosten van auto-ongelukken worden geschat op meer dan 160 miljard US-dollar per jaar).

Namens de KNAW – lid van IAP – nam Loek Leenen (UMCU) deel aan de werkgroep die het IAP-statement (website KNAW, pdf) heeft opgesteld.

Over IAP

The InterAcademy Partnership is een wereldwijd netwerk van academies van wetenschap die samenwerken om de rol van de individuele academies in hun land en regio te versterken.