Interview

‘Ver terugkijken in het verleden kan enorme gevolgen hebben voor het begrip van de ecologie.’

7 mei 2021

Het KNAW Fonds Ecologie steunt jonge onderzoekers die ecologisch veldwerk in binnen- en buitenland verrichten. Wij spraken twee van onze beurswinnaars zoöarcheoloog Youri van den Hurk en microbioloog Lisa van Sluijs. Wat is de impact van hun onderzoek en hoe zien zij hun toekomst?

Waar gaat jullie onderzoek over?

Youri: In mijn onderzoek staat de grijze walvis (Eschrichtius robustus) centraal. Dit is een baleinwalvis die momenteel alleen nog in de noordelijke Stille Oceaan voorkomt. Uit paleontologische en archeozoölogische bronnen weten we dat de soort tot in ieder geval de middeleeuwen ook nog in Europese wateren voor kwam. Met name in Nederland worden veel restanten van de soort teruggevonden. Dit kan er op wijzen dat onze wateren erg belangrijk waren voor de grijze walvis. Door biomoleculaire onderzoek te doen op archeozoölogische en paleontologische walvisbotten uit Nederland kunnen we herleiden tot wanneer de soort hier precies voor kwam en waarom de soort is verdwenen. 

Lisa: Mijn onderzoek gaat over de relatie tussen biodiversiteit en de hoeveelheid pathogenen (zoals schimmels en virussen) in een populatie. Ik ga dit onderzoeken in wilde populaties van nematoden (rondwormen). Dit zijn microscopische organismen, waarvoor een heel ecosysteem kan bestaan uit een rottende peer. Deze nematoden verzamel ik in het veld om ze daarna in het lab te identificeren. Tegelijkertijd kijk ik naar de aanwezigheid van pathogenen  die de nematoden infecteren. Vervolgens onderzoek ik of de biodiversiteit van de nematoden van invloed is op de hoeveelheid en de soorten pathogenen die daarbij voorkomen.

Waarom is dit van belang?

Lisa: Verlies van biodiversiteit lijkt de hoeveelheid pathogenen in een populatie te kunnen vergroten. Maar deze theorie is praktisch lastig te testen. Werken met nematoden levert het voordeel op dat de theorie zowel in het lab als in het veld onderzocht kan worden. Daarnaast helpt de geringe grootte van de nematoden: door de DNA sequenties te achterhalen kan in één keer de hele populatie nematoden met hun pathogenen in kaart worden gebracht. Het beter begrijpen van de genoemde theorie kan ook praktische implicaties hebben. Denk bijvoorbeeld aan het kunnen houden van meerdere diersoorten of -rassen door elkaar om zo de druk van ziekteverwekkers te beïnvloeden. 

Foto van nematodenpopulatie door Lisa van Sluijs en Mark Sterken

Youri: Door klimaatverandering is de noordwestelijke doorvaart langer ijsvrij. Hierdoor kunnen individuen uit de Stille Oceaan om het noordelijke Amerikaanse continent heen zwemmen en zo weer terug komen in de noordelijke Atlantische Oceaan. Dit is in het verleden tot tweemaal gebeurd en afgelopen maand is er weer een individu gesignaleerd voor de kust van Marokko, en een aantal weken later voor de kust van Italië. Paleontologie en archeozoölogie bieden de mogelijkheid om ver terug te kijken in het verleden. Dit kan enorme gevolgen hebben voor het begrip van de ecologie. Een brug slaan tussen de velden is daarom van groot belang.

En over tien jaar? Waar zien jullie jezelf dan?

Youri: Over tien jaar zie ik mijzelf nog steeds onderzoek doen naar menselijke invloed op de ecologie. Met name de jacht en de populatiegeschiedenis van zeezoogdieren trekken mijn interesse. Deze soorten zijn proportioneel hard geraakt door menselijke invloed en effectieve bescherming van deze soorten is van groot belang. Ik hoop hier een bijdrage aan te kunnen leveren door ver in het verleden te kijken. Dit zou ik het liefst doen aan universiteit met een afdeling over archeologie en ecologie of aan een natuurhistorisch museum. 

Lisa: Ik vind het fascinerend om de evolutionaire en ecologische interacties tussen pathogenen en hun gastheer te kunnen bestuderen, zodat we beter kunnen begrijpen hoe allerlei natuurlijke systemen functioneren. Over tien jaar verwacht ik dat er een uitstekend modelsysteem is ontwikkeld voor nematoden, zodat ze een interessante rol kunnen spelen om die systemen te begrijpen. Ik kijk ernaar uit om daar een bijdrage aan te leveren!