Vijfde ronde Onderzoeksfonds KNAW-instituten toegekend

17 juni 2021

Zeven nieuwe onderzoeksprojecten hebben een beurs toegekend gekregen uit het Onderzoeksfonds KNAW-instituten. Het gaat om projecten rond het vastleggen van hersenactiviteit, de ontwikkeling van familiestructuren in de twintigste eeuw, het visuele geheugen van oorlog en massaal geweld, het beter beschikbaar maken van onderzoeksdata, het aanpassingsvermogen van planten en dieren in de stad, het opsporen van kankersoorten en het digitaal beschikbaar maken van historische bronnen.

Creation of a Large-scale Electrophysiology Knowledge Hub, Netherlands Institute for Neuroscience

Nieuwe opname-elektroden zorgen voor een revolutie in de neurowetenschappen. Deze elektroden multiplexen het signaal van honderden opnamelocaties in één uitgangskanaal, waardoor neurowetenschappers de activiteit van enorme aantallen neuronen tegelijk vanuit meerdere hersengebieden kunnen registreren. Deze ontwikkeling levert volkomen nieuwe inzichten op over hoe informatie wordt gerepresenteerd en door de hersenen wordt omgezet in gedrag. Het Nederlands Herseninstituut zet in dit kader een expertisecentrum op voor multikanaal neuronale opnames. Het centrum zal andere laboratoria ondersteunen die niet over de vereiste specialistische kennis beschikken om met deze nieuwe elektroden opnames te maken en zo een bijdrage leveren aan de verdere ontwikkeling van deze baanbrekende technologie.

Stepfamilies then and now: Building a database on children’s experiences of family complexity in the 20th century, NIDI i.s.m. IISG

Stiefgezinnen zijn geen modern verschijnsel; ook in de late negentiende en vroege twintigste eeuw kwam het al veel voor. Toen vooral door het overlijden van een van de ouders. Tegenwoordig leven door  een toename van het aantal scheidingen  steeds meer kinderen een deel van hun jeugd met stiefouders. In dit project wordt er vanuit het kind gekeken naar deze huidige en historische invloed van diserupties in de familie op de levenslopen van kinderen. De open access database die in dit project wordt ontwikkeld, faciliteert historisch en vergelijkend demografisch onderzoek naar de ontwikkeling van familiestructuren. Het levert daarmee een belangrijke bijdrage aan vergelijkend, longitudinaal onderzoek naar familiestructuren via de combinatie van  verschillende datasets in verschillende tijdvakken: een aan het begin van de twintigste eeuw en een aan het eind. Dit geeft meer inzicht in de invloed van familiedispruptie op kinderen, levert interdisciplinaire samenwerking op en draagt bij aan de nationale en internationale data-infrastructuur door een unieke open-access database.

History’s Darkroom. Imagining and Understanding War, Mass Violence & Visual Culture from WWII to the Digital Age, NIOD Institute for War, Holocaust and Genocide Studies

Door de snelle ontwikkelingen op het gebied van beeldtechnologie en digitale archieven is de manier waarop wij oorlog en massaal geweld ervaren, zien, ons herinneren, representeren en erover nadenken, voortdurend aan verandering onderhevig. Het NIOD-onderzoeksprogramma 'ImageLab' analyseert de historische betekenis en de affectieve kracht van beelden die in de 'darkroom van de geschiedenis' zijn ontstaan en in het digitale tijdperk worden bijgesteld. In het kader van het project wordt aan de hand van kritisch onderzoek naar de beelden in de BeeldbankWO2 nagegaan hoe nieuwe technologie zich verhoudt tot het visuele geheugen van verschillende oorlogen en genociden in de twintigste en eenentwintigste eeuw. Ook wordt er een casestudy opgezet die gericht is op deze ontwikkelingen met betrekking tot het online geheugen van de Holocaust. Door de expertise van het instituut op het gebied van historisch beeldonderzoek en tentoonstellingen te combineren met de waardevolle en uitgebreide collecties, is het de bedoeling dat het ImageLab nieuw onderzoek genereert en innovatieve benaderingen ontwikkelt voor het werken met beeldcollecties.

Seamless Integration of Computing and Data in Archives: Tailoring repositories to the needs of research communities, DANS i.s.m. IISG en SURF

Binnen dit project willen SURF, IISG en DANS er samen voor zorgen dat FAIR-onderzoeksgegevens beschikbaar zijn binnen de virtuele onderzoeksomgeving van onderzoekers, in eerste instantie gericht op de onderzoeksgemeenschappen ODISSEI en CLARIAH. Dit doen ze door datadiensten op nationaal niveau met elkaar te integreren, denk aan diensten voor het verplaatsen van gegevens van en naar opslagfaciliteiten, diensten voor versiebeheer en ‘lokale’ analysetools. Diensten die ervoor zorgen, dat onderzoekers zo dichtbij mogelijk worden gefaciliteerd in het delen en hergebruiken van onderzoeksdata. Uiteraard met oog voor beveiliging en lange termijn bewaring van gegevens. Het project ligt in het verlengde van het NWO-rapport 'Excellent onderzoek vereist excellente infrastructuur', waarin de groeiende behoefte van Nederlandse onderzoekers aan digitale infrastructuren wordt onderkend.

Linking space to time in ecology: combining ecological research with museum collection analysis to track urban evolution in plants and animals, NIOO-KNAW i.s.m. het Centre of Excellence for Netherlands Biodiversity Research

Dit project heeft tot doel te begrijpen hoe planten en dieren zich aanpassen aan een stedelijke omgeving. Steden zijn een unieke habitat, die een testcase vormen voor het aanpassingsvermogen in een snel veranderende wereld. Bij dit project wordt een ecologische analyse langs de natuurlijke gradiënten van stedelijk en plattelandsgebied gecombineerd met de analyse van herbarium- en museummonsters, met als doel de evolutie in stedelijke omgeving zowel in ruimte als in tijd te volgen. Deze aanpak, die wordt uitgevoerd in samenwerking met Naturalis en andere partners, wordt toegepast op twee casestudies: aanpassing aan de omgeving bij paardenbloemen en de respons van vogels op ziekteverwekkers en verontreinigende stoffen.

Deep multiplexed epigenetic profiling of cell-free nucleosomes for early cancer diagnostics in liquid biopsies, Hubrecht Institute

Celvrij DNA (cfDNA) in het bloed is afkomstig van afstervende cellen van een natuurlijke of pathologische bron (bijv. tumoren). cfDNA bevat dus veel informatie over iemands fysiologische gesteldheid. Voor dit onderzoeksproject wordt gebruik gemaakt van de expertise van de Kind groep op het gebied van genexpressie in afzonderlijke cellen om een nieuwe kankerdiagnostiek te ontwikkelen op basis van cfDNA-afgeleide epigenetische handtekeningen. In samenwerking met de Medema Group (Amsterdam UMC) zal deze methode vervolgens worden geëvalueerd bij het onderscheiden van verschillende subtypes van dikkedarmkanker. Het uiteindelijke doel van dit project is de ontwikkeling van een eenvoudige test voor ultragevoelige vroegtijdige opsporing van diverse soorten kanker op basis van één druppel bloed.

OpenHuygens.nl - Basisvoorziening voor de vernieuwing van de geesteswetenschappen, Huygens ING

Het Huygens ING beschikt over bijna tweehonderd resources op het gebied van Nederlandse letterkunde, geschiedenis en wetenschapsgeschiedenis. Samen vormen deze bronnen, teksten en datasets een fundamenteel onderdeel van de digitale infrastructuur voor de geesteswetenschappen, dat intensief wordt gebruikt door onderzoekers in binnen- en buitenland. Met OpenHuygens.nl, een nieuwe data-omgeving die de collectie beter toegankelijk maakt voor innovatieve, digitale toepassingen, realiseert het Huygens ING duurzame toegang tot deze belangrijke bronnen voor onderzoek naar de Nederlandse geschiedenis en cultuur. Met de toekenning kan het Huygens ING zijn collectie online resources versneld overzetten naar OpenHuygens.nl.

Over het Onderzoeksfonds KNAW-instituten

Het Onderzoeksfonds KNAW-instituten biedt KNAW-instituten de mogelijkheid projecten te realiseren met als doel de versterking van een of meer van de drie rollen die nationale meerwaarde geven aan een onderzoeksinstituut.